‘मंसिरको चिसो बिहानमा दुर्गा प्रसाईँ’ — एक पत्रकारको नजरबाट

काठमाडौँको बिहान अझै पुरै उज्यालो भएको छैन। त्रिपुरेश्वरतिरबाट सायरनको हल्का आवाज तानिएझैँ सुन्छिएको थियो। त्यो आवाजसँगै शहरका गल्लीहरूमा फैलिएको एकप्रकारको ‘अनिश्चितता’—जस्तै केही ठूलो हुनै लागेको संकेत। त्यहीबेला, भक्तपुरको एक साँघुरो बस्तीभित्र प्रहरीले एउटा ढोका ढक्ढक्याइरहेको थियो।

भित्र, क्यान्सरको औषधि र रातभर लेखिएको ‘आन्दोलनको नयाँ पर्चा’ टेबलमा खुल्लै थियो।
दुर्गा प्रसाईँ बिहान उठिसकेका थिए—तर यसपालि उनी आफ्नै अभियानका लागि होइन, प्रहरीको हत्कडीको लागि तयारी अवस्थामा थिए जस्तो लाग्थ्यो।

एक पात्र, धेरै मोड

दुर्गा प्रसाईँ। कहिले बैंक र लघुवित्तविरुद्धको चर्को आन्दोलनको अगुवा, कहिले राजसंस्थाको पुनर्स्थापनाका नारा बोकेर सडक तताउने पात्र।  एक वर्षमै ६ भन्दा बढी पल्ट पक्राउ परेका, तर हरेकपटक अदालतको आदेशसँगै स्वतन्त्र भएर निस्कने यो पात्रको कथा—राजनीतिक मात्र छैन, नाटकीय पनि छ।

काठमाडौँ जिल्ला प्रहरी परिसरको घेराभित्र पुर्याइँदा पनि उनको अनुहारमा डर थिएन। उनको अनुहार त्यो व्यक्तिको जस्तै थियो—जसले आफ्नो पहिलो गिरफ्तारी होइन, एउटा ुनियमित प्रक्रियाु झैँ भोग्दैछ।

गिरफ्तारीको पछाडि सरकारको चिन्ता

भक्तपुरकै बसपार्कको चिया पसलमा बिहानैदेखि चर्चा चलिरहेको थियो—“मंसिर ७ को आन्दोलनमा हिंसा हुनसक्छ रे‘”“त्यसैले त रातारात उठाएर लगेछन्। ”

प्रहरी शीर्ष अधिकारीको भनाइ पनि यस्तै थियो— “योजनाबद्ध हिंसा भड्किन सक्ने संकेत देखिएकोले पक्राउ गरिएको हो।”

राजनीतिक रूपमा तीक्ष्ण बनेको प्रसाईँको अभिव्यक्ति, सोसल मिडियाबाट फैलिने आक्रामक भाष्य र राजतन्त्र पुनर्स्थापनासहितका २७ बुँदे माग—यी सबैलाई प्रशासनले ‘सुरक्षा–जोखिम’ का संकेत ठानेको थियो।

पछिल्ला एक वर्ष: गिरफ्तारी–छुटाइको दोहोरो चक्र

कम्बोडिया प्रकरणमा ओलीविरुद्ध विवादास्पद टिप्पणी → पक्राउ

‘फेक डकुमेन्ट’ को आरोप → फेरि पक्राउ

भारतीय गुन्डा नाइके लरेन्स विश्नोइको धम्की प्रकरणमा नाम जोडियो → अनुसन्धान

तीनकुनेको हिंसात्मक प्रदर्शनपछि दुईजनाको मृत्यु → उनी फेरि फरार, भारतमा समातियो

भद्रपुरबाट नियन्त्रणमा लिएको दाबी → पुर्पक्षमा थुना

उच्च अदालतको धरौटी आदेश → रिहा

प्रत्येक गिरफ्तारीसँगै उनको अभियान झन् उग्र, झन् ठूलो हुँदै गयो।  उनी धेरैका लागि ‘नयाँ शैलीका आन्दोलनकारी’, अरूका लागि ‘जोखिमपूर्ण भडकाउने पात्र’ बने।

कारागारपछि पनि नरोकेको अभियान

डिल्लीबजार कारागारको क्यारेक्टरहरूलाई समेत थाहा थियो—  उनी त्यहाँ ‘शान्त’ बस्ने मानिस होइनन्।  उनी भित्रैबाट लेख्थे, भित्रैबाट योजना गर्थे, अनि छुट्नेबित्तिकै  सिधै पत्रकारहरूसँग ‘नयाँ कार्यक्रम’ घोषणा गर्थे।

उनको भाषण—कहिले ‘सिस्टम भत्किसक्यो’,  कहिले ‘राजा आउनु नै समाधान’। मंसिर ७ बाट फेरि देशव्यापी आन्दोलनको तयारी थियो।  तर ७ आउनै नपाउँदै उनी ३ दिनअघि नै हिरासतमा— उसरी थुनिए, जसरी कुनै टुक्रा कथा अचानक अन्त्य भएको महसुस हुन्छ।

कानुनी बारधारणाभित्रको एउटा जीवन

प्रदेश, संघीय राजनीति, बैंकिङ, सहकारी, राजतन्त्र—  उनी प्रत्येक विषयमा अभिव्यक्ति दिने गरी सक्रिय रहे। तर अभिव्यक्तिसँगै कानुनी मुद्दाहरू पनि उनका पछाडि छायाँझैँ लागिरहे।

राज्यविरुद्धको कसुर

आपराधिक उपद्रव

कर्तव्य ज्यान

ज्यान मार्ने उद्योग

सङ्गठित अपराध

सम्पत्ति शुद्धीकरण

बैंकिङ कसुर

यी सरेर गएको मुद्दा होइन, अहिले पनि कहीं न कहीं खुलेकै फाइलहरू हुन्। 

अन्तिम दृश्यः  काँचको झ्यालभित्र बसेको एक आन्दोलनकारी

काठमाडौँ प्रहरी परिसरको झ्याल बाहिर  प्रसाईँका समर्थक केही मान्छेहरू बोलिरहेका छन्— “नेता छाड्नुपर्छ !”  “मंसिर ७ मा जे भए पनि आन्दोलन हुन्छ!”

भित्र, प्रसाईँ हात बाँधेर बसिरहेका छन्।  उनले सायद सोचेका छन्— “मलाई रोकेर आन्दोलन रोकिन्छ र ?”

उनी कहिले स्वतन्त्र हुन्छन्, पुनः गिरफ्तार हुन्छन्— यसबारे कसैले निश्चित भन्न सक्दैन।
तर उनको पात्रले नेपाली राजनीतिक नाटकलाई अझै केही समय ‘ट्विस्ट’ दिइरहने निश्चित छ।