वाम एकताको नयाँ प्रयोग : ‘नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी’ गठन र यसको राजनीतिक अर्थ

काठमाडौं ।  नेपालको वाम राजनीतिले फेरि एकपटक “एकताको नयाँ प्रयोग” सुरु गरेको छ। पटक–पटक विभाजित हुँदै कमजोर बनेका कम्युनिस्ट घटकहरू अहिले फेरि एउटै नाउँ र चिन्ह मुनि उभिने प्रयासमा छन्। माओवादी केन्द्र, नेकपा (एकीकृत समाजवादी) र अन्य आठ साना समूहहरू मिलेर गठित ‘नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी’ अब निर्वाचन आयोगमा दर्ता प्रक्रियामा प्रवेश गर्न लागेको छ।

दल दर्ताका लागि आवश्यक कागजात तयार पारिँदैछ। सकेसम्म आजै, नभए आइतबारसम्म आयोगमा निवेदन बुझाउने तयारी भइरहेको नेता रामकुमार भट्टराईले जनाएका छन्। उनका अनुसार नेताहरूको हस्ताक्षर प्रक्रिया सकिएलगत्तै आयोगमा आधिकारिक दर्ता निवेदन दिइनेछ।

विभाजनको दशकपछि पुनः एकताको खोज

नेपालको वाम राजनीति पछिल्ला दुई दशकमा पटक–पटक फुट र पुनःमिलनका चक्रबाट गुज्रिएको छ। २०७५ सालको ऐतिहासिक नेकपा एकताको विघटनपछि वाम शक्तिहरू कमजोर हुँदै गए। त्यही असन्तोष र ‘वैकल्पिक शक्ति निर्माण’ को बहसले अहिलेको नयाँ गठबन्धनको बीउ रोपेको विश्लेषकहरूको बुझाइ छ।

यस पटकको एकतामा केन्द्रीय भूमिकामा माओवादी केन्द्र र समाजवादी पार्टी छन् भने साना समूहहरू—जस्तै नेपाल समाजवादी, जनता समाजवादी, देशभक्त मोर्चा र समाजवादी माओवादी—समेत समेटिएका छन्। यी घटकहरूले “वाम एकता मात्र होइन, विश्वसनीय वाम पुनर्गठन” को नारा अघि सारेका छन्।

पाँचकुने तारासँग नयाँ प्रतीकको खोज

नयाँ दलले आफ्नो चुनाव चिन्हका रूपमा पाँचकुने तारा रोजेको छ। नेताहरूका अनुसार यो प्रतीक वामपन्थी आन्दोलनको ऐतिहासिक पहिचानसँग जोडिएको छ र विभिन्न धारहरूलाई एउटै झण्डामुनि ल्याउने सन्देश दिन्छ।

संयोजक र सह–संयोजक रहने संरचना तयार गरिएको छ। केन्द्रीय समिति भने करिब १५ सय सदस्यसम्म पुग्ने सम्भावना छ—यो संख्या नेपालका राजनीतिक दलहरूको इतिहासमै सबैभन्दा ठूलो हुने अनुमान गरिएको छ।

राजनीतिक सन्देश : ‘वाम पुनःकेन्द्रिकरण’

राजनीतिक विश्लेषक युवराज अधिकारी भन्छन्, “यो केवल संगठनात्मक एकता होइन, वैचारिक पुनःकेन्द्रिकरणको संकेत हो। माओवादी, समाजवादी र समाजवादी–माओवादी धाराहरू अब एकै दिशामा सोच्न थालेका छन्।”

उनका अनुसार २०८० को दशकको प्रारम्भमा देशमा “वैकल्पिक शक्ति” को माग बढ्दै गएको छ, र यही मनोविज्ञानले वाम घटकहरूलाई फेरि एकजुट हुन प्रेरित गरेको हो।

असर र चुनौती

यो एकता सफल भए वाम राजनीति फेरि निर्णायक भूमिका लिन सक्छ। तर चुनौतीहरू पनि कम छैनन्  । वैचारिक असमानता, नेतृत्वप्रतिको अविश्वास, पुराना घाउहरू नभरिएका अवस्था यी सबैले भविष्यमा संकट निम्त्याउन सक्छन्।

यद्यपि नेताहरू आशावादी छन्। बेदुराम भुसालका शब्दमा, “अहिलेको राजनीतिक संकटको समाधान वाम सहकार्यबाट मात्रै सम्भव छ। यो प्रयोग सफल पार्न हामी प्रतिबद्ध छौं।”

नयाँ वाम यात्राको सुरुवात

“नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी” को दर्ता केवल प्रशासनिक प्रक्रिया होइन । यो नेपालमा वाम आन्दोलनले पुनःआत्मसमीक्षा गरेर उठ्ने प्रयासको संकेत हो।

यदि यो एकता व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न सकियो भने, २०७५ सालमा चुँडिएको वाम सपना फेरि एकपटक नयाँ रूप र नाउँमा पुनर्जीवित हुन सक्छ।