एकता अभियानमा माओवादी सक्रिय, विप्लव निष्क्रिय, माधव अनिर्णयमा

काठमाडौं । नेकपा (माओवादी केन्द्र) ले हालै पार्टी एकताको प्रयासलाई तीव्र गतिमा अघि बढाएको छ। पार्टीले समाजवाद र जनताको हितमा उभिने, विचार र राजनीतिक एजेन्डामा समान दृष्टि भएका दलहरूसँग एकता, सहकार्य र मोर्चाबन्दी गर्ने नीति लिएको छ।

यही रणनीतिको निरन्तरतामा माओवादी केन्द्र र नेकपा (एकीकृत समाजवादी) बीचको एकता अन्तिम चरणमा पुगेको बताइन्छ। तर, यसबीचमा माओवादी घटकभित्रकै अन्य दलहरूसँगको सम्बन्ध भने अन्योलतातर्फ धकेलिएको छ।

एकताको राजनीति र औचित्यको संकट

नेपालको वाम राजनीतिमा ‘एकता’ हरेकपटक तब अगाडि आउँछ, जब कुनै दलले आफ्नो औचित्य गुमाउने डर महसुस गर्छ। अहिले पनि त्यसै प्रकारको अवस्था सिर्जना भएको देखिन्छ—माओवादी र समाजवादी दुवै दल संगठनगत अस्तित्व र राजनीतिक प्रभावको पुनःपरिभाषाको खोजीमा छन्।

माओवादी केन्द्रले माधव नेपाल नेतृत्वको नेकपा (एस) सँग नजिकिँदै गर्दा, विचार मिल्ने अन्य घटकसँग पनि सहकार्यका संकेत दिएको छ। तर, विप्लव नेतृत्वको नेकपा (कम्युनिस्ट पार्टी नेपाल) ले निर्वाचन आयोगमा ‘नाम दर्ता’ गरेर छुट्टै बाटो लिएको निर्णयले माओवादीलाई असहज बनाएको छ।

माधव नेपालको आन्तरिक दबाब

नेकपा (एस) भित्र अहिले माओवादीसँगको एकतालाई लिएर मतभेद तीव्र बनेको छ। अध्यक्ष माधव नेपालले एकताको विपक्षमा बोल्ने नेताहरूमाथि प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रूपमा दबाब बढाएका छन्। झलनाथ खनाल, घनश्याम भुसाल, रामकुमारी झाँक्री लगायतका नेताहरू एमालेसँग सहकार्यको विकल्पसमेत उठाउँदैछन्।

नेपालको यस्तो कठोर धारणा राजनीतिक बाध्यताबाट प्रेरित देखिन्छ। पछिल्ला समय उहाँमाथि लागेको भ्रष्टाचार आरोप, सुरक्षाकर्मी फिर्ता लिने सरकारी निर्णय र घट्दो लोकप्रियताले उनलाई एकताको विकल्पतर्फ धकेलेको हो।

विप्लवको अलग यात्रा

यता, नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ ले भने माओवादीसँगको सहकार्यभन्दा एमालेतर्फको नजिकोपन देखाएका छन्। पार्टी दर्ता प्रक्रिया अघि बढाएर उनले माओवादीको “एकता मोर्चा” बाट आफूलाई अलग पारेका छन्।

माओवादीका नेताहरू राजन दाहाल र माधव सापकोटाले विप्लवमाथि आक्रोश पोख्दै पार्टी एकताको अपिल गरेका छन्। तर, विप्लवले आफ्नै बाटो रोजेपछि माओवादीको ठूलो रणनीतिक गणितमा असहजता थपिएको छ।

माओवादीभित्रको द्वन्द्व

माओवादी केन्द्रभित्र पनि नेकपा (एस) सँगको एकतालाई लिएर मतभेद छ। वरिष्ठ उपाध्यक्ष नारायणकाजी श्रेष्ठले ‘व्यक्तिगत होइन, सिंगो पार्टी स्तरको एकता’ हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। यसले प्रचण्ड नेतृत्वलाई समेत सावधान बनाएको छ।

पार्टीभित्रको विचारभिन्नता र बाह्य दबाबबीच प्रचण्डले भने यो अवसरलाई “कम्युनिष्ट पुनर्गठन” का रूपमा देखिरहेका छन्।

अन्ततः लाभ कसलाई ?

राजनीतिक समीकरणको यो मोडमा सबै पक्ष लाभ–हानिको मूल्याङ्कनमा छन्। विप्लवको अलग यात्रा, माधव नेपालको बाध्यता र माओवादीको ‘एकता अभियान’ — यी सबैको अन्त्यमा सबभन्दा बढी राजनीतिक लाभ माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डले लिन सक्ने सम्भावना देखिन्छ।

एकताबाट माओवादी केन्द्रले आफ्नो संगठन विस्तार, वैचारिक वैधता र राजनीतिक प्रभाव पुनःस्थापित गर्न सक्नेछ। अर्कोतर्फ, माधव नेपालले आत्म–उद्धारको अवसर पाउनेछन्, र विप्लवले पनि नयाँ समीकरणमा आफ्नो भूमिका खोज्नेछन्।

तर, यथार्थमा यो ‘एकता अभियान’ कति दिगो र वैचारिक हुनेछ भन्ने प्रश्न भने अझै खुलै छ।