"हामी मेटिँदैनौं!" – देवनागरी लिपि हटाउने निर्णयविरुद्ध कलाकारको जुलुस

भैरहवा । “नेपाली लिपि मेट्न पाइँदैन! रोजगारी खोस्न पाइँदैन!” भन्दै नाराहरू गुञ्जिए भैरहवाका सडकहरूमा। कालो व्यानर बोकेका कलाकारहरूको जुलुस शान्त थियो, तर सन्देश थियो तीव्र – इम्बोस्ड नम्बर प्लेट हटाउनुपर्छ।

नेपाल कमर्शियल आर्टिष्ट संघ, जिल्ला कार्य समिति रुपन्देहीले सरकारी निर्णयविरुद्ध सोमवार जिल्ला प्रशासन कार्यालयमार्फत ज्ञापनपत्र बुझाउँदै आवाज उठायो – “यो योजना राष्ट्रघाती छ।”

 इम्बोस्ड नम्बर प्लेट – प्राविधिक सुविधा कि सांस्कृतिक हमला?

यातायात व्यवस्था विभागले असोज १ गतेदेखि सबै सवारीसाधनमा इम्बोस्ड नम्बर प्लेट अनिवार्य बनाउने निर्णय गरेपछि देशभर बहस सुरु भएको छ। तर रुपन्देहीका कलाकारहरू यो निर्णयलाई सिर्जनात्मक रोजगारीमाथिको प्रहार र देवनागरी लिपिमाथिको हस्तक्षेप भनी हेर्छन्।

संघका अध्यक्ष दिनेशमणि कोहारले भने, “यो योजनाले १ लाखभन्दा बढी श्रमिक र कलाकारहरूलाई रोजगारीविहीन बनाउँछ। के प्रविधिको नाममा संस्कृति मेटिँदैछ?” 

उनले थपे – “नेपाली संविधानले सरकारी कामकाजमा देवनागरी लिपि अनिवार्य भनेको छ। तर इम्बोस्ड प्लेटमा अङ्ग्रेजी लिपि प्रयोग गरेर राष्ट्रिय पहिचानमाथि आघात दिइएको छ।”

ज्ञापनपत्रमा उल्लेख गरिएको छ – ६० लाखभन्दा बढी सवारीसाधनमा अहिले प्रयोग भइरहेको देवनागरी लिपिलाई हटाएर विदेशी कम्पनीहरूलाई ठेक्का दिइएको छ। यसले स्थानीय कलाकार, पेन्टर, प्रिन्ट व्यवसायी र साना उद्यमीहरूलाई सिधै प्रभावित बनाएको छ।

संघको भनाइमा —"सरकारले न वैकल्पिक रोजगारीको योजना दिएको छ, न सहुलियत। महँगो, झन्झटिलो प्रक्रिया लादेर आम नागरिकमाथि अन्याय गरिएको छ।"

“यदि सरकारले यो निर्णय तुरुन्त फिर्ता लिएन भने, हामी सडक आन्दोलन सुरु गर्छौं। यो हाम्रो संस्कृति र रोजगारीको सवाल हो”  संघले चेतावनी दिएको छ । 

उनीहरूले सार्वजनिक स्थानहरूमा कालो व्यानर टाँस्दै विरोध जनाएका छन् । ती व्यानरहरूमा लेखिएको छ: “राष्ट्रघाती इम्बोस्ड नम्बर प्लेट तुरुन्त खारेज गरियोस्” “मौलिक देवनागरी लिपि मेट्न पाइँदैन” “प्रविधिको नाममा जनतालाई ठग्न पाइँदैन”

प्रमुख जिल्ला अधिकारीको प्रतिबद्धता

ज्ञापनपत्र बुझ्दै रुपन्देहीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी डा. टोकराज पाण्डेले कलाकारहरूको माग न्यायोचित भएको भन्दै सम्बन्धित निकायमा माग पठाउने र निर्णय खारेज गराउन पहल गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। प्रमुख जिल्ला अधिकारी डा. टोकराज पाण्डेले कलाकारहरूको मागलाई “न्यायोचित” भन्दै सम्बन्धित मन्त्रालयमा पठाउने र फिर्ता गराउन पहल गर्ने आश्वासन दिए।

कार्यक्रममा संघका अध्यक्ष दिनेशमणि कोहार, केन्द्रीय सदस्य रवि घिमिरे, संस्थापक अध्यक्ष उज्ज्वलकुमार दे कायस्थ, उपाध्यक्ष मनोहर थापा, कोषाध्यक्ष गणेश घिमिरे, सल्लाहकार दिपेन्द्र प्रधान र रामदास हरिजन लगायत रुपन्देही जिल्लाका थुप्रै कलाकारहरूको सहभागिता रहेको थियो।

कार्यक्रममा संघका अध्यक्ष कोहार, केन्द्रीय सदस्य रवि घिमिरे, संस्थापक अध्यक्ष उज्ज्वलकुमार दे कायस्थ, उपाध्यक्ष मनोहर थापा, कोषाध्यक्ष गणेश घिमिरे लगायत रुपन्देही जिल्लाका दर्जनौं कलाकारको उपस्थिति थियो। उनीहरू सबैको एउटै भनाइ थियो – “हामी प्रविधिविरोधी होइनौं। तर प्रविधिको नाममा संस्कृति मेट्न, रोजगारी खोस्न पाइँदैन।”

इम्बोस्ड नम्बर प्लेटको विषय अब केवल प्रविधि वा सुरक्षा सुविधा मात्र रहेन। यो सांस्कृतिक पहिचान, रोजगारी, र भाषा–लिपिको संरक्षणसँग जोडिएको बहस बन्दै गएको छ। रुपन्देहीका कलाकारहरूले उठाएको प्रश्न अब सरकारको टेबलमा छ – के प्रविधिको विकास सांस्कृतिक क्षयको मूल्यमा हुन्छ?