खोकना क्षेत्रको जग्गा विवाद नटुंगिँदा ‘फास्ट ट्रयाक’ निर्माणको गतिमा लाग्यो ‘ब्रेक’

ललितपुर । राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाको रुपमा रहेको तराई–मधेश द्रुतमार्ग (फास्ट ट्रयाक)को भौतिक प्रगति ३५.३८ प्रतिशत मात्र भएको पाइएको छ । शुरूवाती विन्दु ललितपुरस्थित खोकना क्षेत्रको जग्गा विवाद नटुंगिँदा भौतिक प्रगतिले गति लिन नसकेको हो । 

विवादका कारण त्यहाँ ठेक्का व्यवस्थापनको काम अघि बढ्न नसकेको सैनिक मुख्यालयमा बिहीवार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा फास्ट ट्रयाक आयोजना प्रमुख एवं सहायक रथी विकास पोखरेलले बताए । उनका अनुसार खोकनाबाट निजगढतर्फ जाँदा कुल ७२.५ किलोमिटरमध्ये २६.३८ किमी खण्डको ठेक्का व्यवस्थापन हुन सकेको छैन ।

आयोजना प्रमुख पोखरेलले आर्थिक वर्ष २०८०/८१ सम्म जम्मा ३५.३८ प्रतिशत भौतिक प्रगति भएको जानकारी दिए । उनले फास्ट ट्रयाकको खोकना विवाद समयमा नटुंगिए अर्को वर्ष यसको लागत बढ्ने र निर्माण सम्पन्न मितिसमेत लम्बिनेमा सचेत गराए । 

सरकारले फास्ट ट्रयाकको आयोजना मिति २०८० वैशाख ३१ मा लम्ब्याएर २०८३ चैत मसान्तसम्म पुर्याएको थियो । शुरूमा ७६ अर्ब रुपैयाँमा बनाउने भनिएको फास्ट ट्रयाकको अहिले लागत बढेर २ खर्ब पुगिसकेको छ । 

खोकना खण्डको मात्र दूरी ६.५ किमी छ । २०७४ जेठबाट नेपाली सेनाले यसको निर्माण व्यवस्थापनको जिम्मा पाएको थियो । व्यवस्थापनको जिम्मा लिएपछि काम अघि बढाउने सन्दर्भमा खोकनामा जग्गा विवाद शुरू भएको थियो । त्यो विवाद हालसम्म पनि समाधान हुन सकेको छैन । सरकारले तत्कालीन उपप्रधान एवं रक्षामन्त्रीको पूर्णबहादुर खड्काको संयोजकत्वमा विवाद समाधान समिति गठन गरेको थियो । उनी सरकारबाट बाहिरिएपछि दुईजना रक्षामन्त्री फेरिइसके । तर, विवाद समाधान हुन सकेको छैन । 

शुरूवाती विन्दु ललितपुर महानगरपालिकाको २१ र २२ नम्बर वडामा पर्छ । लामो समयदेखि उठेको मुआब्जा समस्याबारे अहिले समाधानका लागि प्रयास भइरहेको जानकारी आयोजना प्रमुख पोखरेलले दिए ।

यस्तो छ सुरुङ निर्माणको प्रगति 

परिमार्जित डीपीआर अनुसार आयोजनाअन्तर्गत रहेका जम्मा ६ वटा सुरुङमध्ये हाल ३ वटा निर्माणाधीन रहेको सैनिक मुख्यालयले जनाएको छ । थप ३ वटा सुरुङको डिजाइन तथा पूर्वतयारीका काम भइरहेको आयोजना प्रमुख एवं सहायक रथी पोखरेलले बताए । 

उनका अनुसार निर्माणाधीन निजगढ–काठमाडौंतर्फको महादेवटार सुरुङको जम्मा लम्बाइ ३.३२२ किमीमध्ये हालसम्म २.०२९ किलोमिटर खन्ने कार्य सम्पन्न भएको छ । काठमाडौं–निजगढतर्फको जम्मा लम्बाइ ३.३८६ किमी सुरुङमध्ये २.२८८ किमी खन्ने काम सम्पन्न भइसकेको उनले बताए । बाँकी एक किमी सुरुङ खन्ने काम यस वर्षभित्र नै सम्पन्न गर्ने गरी रात्रिकालीन समयमा समेत कार्य भइरहेको जानकारी पोखरेलले दिए । 

१.६५३ किमी लम्बाइ रहेको निजगढ–काठमाडौंतर्फको धेद्रे सुरुङको २०८१ जेठ ११ गते नै ब्रेक थ्रू भइसकेको थियो । १.७२८ किमी लम्बाइ रहेको काठमाडौं–निजगढ तर्फको सुरुङको १.६४२ किमी खन्ने काम सम्पन्न भई साउनमै ब्रेक थ्रू गर्ने तयारी छ । १.६१२ किमी लम्बाइ रहेको निजगढ–काठमाडौंतर्फ लेननडाँडा सुरुङको २०८१ असार २० गते र १.६३३ किमी लम्बाइ रहेको काठमाडौं–निजगढ तर्फको सुरुङको २०८१ जेठ ४ गते ब्रेक थ्रू भइसकेको छ । 

हालसम्म निर्माणाधीन तीनवटा सुरुङमार्गको जम्मा लम्बाइ ६.६६९ किमीमध्ये ५.५२८ किमी (८२.८९ प्रतिशत) खन्ने कार्य सम्पन्न भएको आयोजनाले जनाएको छ । 

पुल निर्माणको प्रगति 

आयोजनाअन्तर्गत रहेका जम्मा ८९ स्थानका पुलमध्ये हालसम्म ८५ वटाको मात्र ठेक्का व्यवस्थापन भई कार्यान्वयनमा रहेको सैनिक मुख्यालयले जनाएको छ । आयोजनाका अनुसार ४ स्थानका पुल जग्गा अधिग्रहणसम्बन्धी समस्या रहेको खोकना खण्डमा रहेका छन् । निर्माणाधीन अधिकांश पुलको फाउन्डेसनको कार्य सम्पन्न भई सुपरस्ट्रक्चरको काम भइरहेको छ । जसअन्तर्गत ८१ मिटर उचाइसम्म रहेका विभिन्न प्रकृतिका मुख्य, सामान्य र विशेष पुलको निर्माण कार्य अपेक्षाकृत गतिमा नै अगाडि बढिरहेको आयोजना प्रमुख पोखरेलले बताए । उनका अनुसार हालसम्म आयोजनाअन्तर्गत जम्मा ५ वटा पुलको निर्माण कार्य सम्पन्न भइसकेको छ ।

३९४ रोपनी जग्गा अधिग्रहण हुन बाँकी

स्वीकृत ईआईए तथा एसईआईए अनुसार आयोजनाको लागि कुल अधिग्रहण गर्नुपर्ने जग्गा १७ हजार ६५१ रोपनी हो । त्यसमध्ये व्यक्तिगत जग्गा ५.४८७ रोपनी रहेको छ । हालसम्म ५ हजार २०४ रोपनी व्यक्तिगत जग्गा अधिग्रहणका लागि सूचना प्रकाशन भएकोमा ४ हजार ८११ रोपनी अधिग्रहण सम्पन्न भइसकेको आयोजनाले जनाएको छ । 

करिब ३९४ रोपनी अधिग्रहण बाँकी रहेको आयोजना प्रमुख पोखरेलले बताए । अधिग्रहण बाँकी उक्त जग्गामध्ये खोकना–बुङ्गमती खण्डको मूल्य निर्धारण भई मुआब्जा वितरण हुन बाँकी २०६ रोपनी र मूल्य निर्धारण हुन बाँकी जग्गा १६५ रोपनीसहित करिब ३७१ रोपनी रहेको छ

मकवानपुरतर्फ भने १६ रोपनी र काठमाडौं जिल्लामा ४ रोपनी जग्गा अधिग्रहण बाँकी रहेको जानकारी पोखरेलले दिए । 

३१ हजार ७४३ वटा रुख काटिए  

फास्ट ट्रयाक निर्माणबाट वातावरणीय पक्षहरूमा क्षति हुन नदिनका लागि पर्याप्त मात्रामा सजगता अपनाइएको आयोजनाले जनाएको छ । हालसम्म आयोजनाले ३१ हजार ७४३ रुख काटिसकेको छ । त्यसको बदलामा ७ लाख ४ हजार ४४० वटा रुख रोप्नुपर्ने छ । 

आयोजनाले हालसम्म ७ लाख ५ हजार ५५२ वटा रुख रोपेर संरक्षणको समेत व्यवस्था मिलाएको आयोजना प्रमुख पोखरेलले बताए ।