संरक्षणको पर्खाइमा दरबार शैलीका पुराना घर

धनकुटा । धनकुटाकाे मुगा घमाइलो र समथर भू-भाग रहेको पर्यटकीय स्थान हाे । तत्कालीन समयमा मुगा गाविस रहेकाे याे गाउँ अहिले पाख्रीबास नगरपालिकाकाे वडा नं.७ र ८ मा रहेकाे छ । 

पूर्व प्रधानमन्त्री सुर्यबहादुर थापाकाे जन्म भुमी समेत रहेकेा मुगाकाे समथर भुभाग, त्यहाँ बनाइएका दरबार शैलीका घर अनि धनकुटाकाे शैिक्षा इितहास बाेकेकेा राम मावि र गाउँमा रहेका बिभिन्न धार्मीक स्थानहरू यहाँका पर्यटकीय स्थानका रूपमा रहेका छन् । 

विकासका दृष्टिकाेणले तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुर्यबहादुर थापा देखी सुनीलबहादुर थापा र हाल सांसद रहेका राजेन्द्र कुमार राइकाे जन्म भुमीका रूपमा रहेकाे मुगा पछाडी नै परेकेा छ ।तर,मुगाकाे समथर भुभाग र यहाँ रहेका ऐतिहासिक घरहरू देख्दा मुगाले जाे काेहीकाे पनि ध्यान केन्द्रित बनाउँछ । मुगामा रहेका थापा परिवारका दजर्नाै घरहरू दरबार शैलीमा निर्माण भएका छन् । तर, यी घरहरूकाे सम्रक्षण नहुँदा खण्डहर बन्दै गएका छन् । ऐतिहासिक महत्त्व बोकेका मुगाका पुराना घरहरू संरक्षण गर्न सके यहाँ अान्तरीक तथा बाह्य पर्यटक भित्राउन सकिने स्थानीयहरू बताएँछन्र ।

राणाकालिन समयमा दरबार शैलीमा बनाइएका ऐतिहासिक घरका घरधनीहरूयतिबेला काेही विराटनगर, इटहरी या धरान त काेही काठमाडाैंमा रहेका छन् । उनीहरूकाे बेवास्ताकाकारण नै ति घरहरू भत्किन लागेकेा हुन् ।

राणाकालीन समयमा बनाइएका झण्डै ३५ वटा घरहरूमध्ये अब आधा दर्जन घर पनि बस्न लायकका छैनन् ।  यी घरहरूमा पनि मुगामा अहिले थापा परिवारका कोही बस्दैनन् । उनीहरू नबसेपछि केही घरहरूमा रुङ्गालु राखिएका छन् । कुनै बेला घमाइलो र समथर भू-भाग रहेको मुगाको नाम सुने मात्रैपनि जो कोही मोहित हुन्थे । मुगामा बनेका दरबार शैलीका घरले झनै सबैको मन लोभ्याउँथ्यो । तर, अहिले मुगाकाे इतिहास इितहासमै सिमीत हुन पुगेकेा छ ।

स्थानीय धनकुमारी भुजेल १७ वर्ष अगाडीदेखि मुगामा रहेकाे अर्जुन थापाको घर रुगेर बसेकी छन् । उनले थापाकाे घर रूगेर बसे बापत थापाकाे खेतबारीमा उब्जेकाे अन्नबाली धनीलाइ दिन नपर्ने बताउँछिन्र । थापाले पनि गाउँमा आएको समयमा घर बनाउँछु भन्ने गरे पनि सहर गएपछि घर बनाउने कुरा बिर्सने गरेकेा उनले बताइन् । 

हालको पाख्रिबास नगरपालिका वडा नं. ८ मा रहेको पूर्व प्रधानमन्त्री स्व. सूर्यबहादुर थापाको ५२ ढोके घर द्धन्द्धकालमा तत्कालीन माओवादीले भत्काएका थिए । त्यसयता उक्त घर न स्व. सूर्यबहादुर थापाले सो घरलाई बनाए न उनका छोरा पुर्वमन्त्री सुनीलबहादुर थापाले नै बनाए । 

अहिले मुगाका सबै घर भत्किसेका छन् । संरक्षण गर्ने हो भने पनि धेरै छैनन् तर बाँकी रहेका थापा परिवार लगायतका घरहरूलाई संरक्षण गर्नसके पर्यटकीय सम्भावना देखिएको मुगामा जन्मिएर हाल काठमाडौँलाई कर्मथलो बनाउँदै आउनुभएका अजितनारायणसिंह थापाले बताए । 

पछिल्लो समयमा पर्यटकहरूले पुराना र ऐतिहासिक महत्त्व बोकेका घरहरू मन पराउन थालेका छन् । मुगामा यतिबेला आठदेखि १० वटा मात्र घरहरू बाँकी रहेकाले यी घरहरू संरक्षण गर्नसके मुगामा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक भित्राउन सकिने मुगाका स्थानीयहरू बताउँछन् ।

ऐतिहासिक महत्त्व बोकेका मुगामा बाँकी रहेका ठुला र दरबार शैलीका घरहरूलाई संरक्षण गर्नसके ती घरहरू पर्यटकहरूको रोजाइमा पर्न सक्छन् । त्यसका लागि घरवालाले मात्रै होइन, स्थानीय सरकारले पनि ध्यान दिनु जरुरी छ ।