कर्नाटक- बीजेपीको दक्षिणी किल्ला किन ध्वस्त भयो ? कंग्रेस आईलाई पूर्ण बहुमत

काठमाडौं । कर्नाटकको चुनाव राष्ट्रिय मुद्दाको सट्टा स्थानीय मुद्दामा केन्द्रित भयो र कांग्रेसले जित्यो। भाजपाका लागि दक्षिणको प्रवेशद्वार मानिने कर्नाटक आफ्नो हातबाट बाहिर गयो । प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको तुफानी प्रचारले पनि भाजपाको यो किल्ला बचाउन सकेन।

कांग्रेसले यसपटक समस्या पहिचान गर्नमा राम्रो बुद्धि देखाएको छ। कांग्रेसले बढ्दो मुद्रास्फीति र बेरोजगारीको मुद्दा उठायो । पार्टीले विजयी भएपछि महिलाका लागि कार्यान्वयन गर्ने वाचा गरेका योजनाले प्रभाव देखायो र पाँच वर्षपछि कर्नाटकमा कांग्रेस पुनः सत्तामा आउने बाटो खुलेको थियो ।

कर्नाटकका मतदाताले दिएको निर्णयले कांग्रेसको आत्मविश्वास निकै बढेको छ । उनको यो बढेको मनोबल पहिले राजस्थान, मध्य प्रदेश र छत्तीसगढको विधानसभा चुनाव र त्यसपछि २०२४ को लोकसभा चुनावमा भाजपालाई सामना गर्न सहयोगी सावित हुनेछ।

कर्नाटकको चुनावी नतिजाले यहाँका जनताले लगातार दोस्रो पटक कुनै पनि पार्टीलाई मौका नदिने देखाएको छ । यो शृङ्खला सन् १९८५ देखि चल्दै आएको छ ।

जेठ १० गते भएको निर्वाचनमा जनताले ठूलो संख्यामा मतदान गरेका थिए । प्रदेशमा मतदान प्रतिशत ७३.१ रहेको छ । यसअघि कर्नाटकमा यति धेरै मतदान भएको थिएन।

कर्नाटकमा यस चुनावको विशेष कुरा यो थियो कि कांग्रेसले स्थानीय मुद्दाहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्यो। उनले राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा ध्यानाकर्षण गरेनन्। जबकि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले लगातार ‘डबल इन्जिन’ सरकार र ‘केरला स्टोरी’ उल्लेख गरेर कांग्रेसलाई आफ्नो मैदानमा तान्न खोजेका छन् ।

राजनीतिक विश्लेषक राधिका रामशेषनले बीबीसी हिन्दीलाई बताइन्, “विपक्षीहरू शासनको मुद्दामा केन्द्रित रहे। यस रणनीतिको तुलनामा, भाजपाले आफ्नो बाटो गुमाएको जस्तो देखिन्थ्यो, प्रतिपक्षको यो बाजीको बारेमा उसलाई कुनै जानकारी थिएन।

उनले भने कि २००८ मा बीएस येदियुरप्पाले एक्लै भाजपालाई सत्तामा ल्याए। त्यसबेला राज्यमा कृषि सुधारको वाचा गरिएको थियो।

'उनले बसवराज बोम्माई जस्तो धार्मिक कार्ड खेलेका थिएनन्, जसले केन्द्रीय नेतृत्वप्रति बढी वफादार देखिन यो गरिरहेको थियो' उनी भन्छिन्।

'हिजाबको विवाद, मन्दिरको मेलामा पसल खोल्ने मुस्लिमलाई कारबाही र बजरंग दललाई बजरंगबलीसँग तुलना गर्ने जस्ता मुद्दाहरू बोम्मई सरकारको चिनारी बनेका छन्। बजरंग दलको मुद्दा पनि प्रधानमन्त्रीले उठाएका छन्।'

शास्त्री भन्छन्, ‘कांग्रेसले जनताको मूड ठिक गरेको छ । जनता दुखी थिए र पार्टीले राम्रो प्रक्षेपण गर्यो। भाजपाको अभियानको कथामा कांग्रेस फसेको देखिन्छ । तर यसपटक उसले बदला लियो।'

'उर्जा, योजना र रणनीति तीनवटै यो अभियानमा देखिन्थ्यो। समग्रमा भाजपाले अपनाएको रणनीति असफल भन्न सकिन्छ।'

हिमाचलमा जस्तै कर्नाटकमा पनि कांग्रेसले महिलाको मुद्दामा ध्यान दिएको छ। पाँच ग्यारेन्टी योजनामध्ये दुई महिलासँग सम्बन्धित छन्। यसको प्रत्यक्ष असर महिलालाई परेको छ ।

कांग्रेसले बीपीएल परिवारका महिला प्रमुखलाई मासिक २ हजार रुपैयाँ र राज्य बसमा महिलालाई निःशुल्क यात्रा दिने वाचा गरेको छ ।

रामशेषनले भने, ‘उज्ज्वला योजनाअन्तर्गत भाजपाले निस्शुल्क ग्यास सिलिण्डर वितरण गरेको थियो तर पटकपटक ग्यासको मूल्य बढेपछि त्यसको प्रभाव हरायो । यो गरिबमाथि खेलिएको क्रूर मजाक थियो।

सन् १९९२ को अमेरिकी चुनावमा क्लिन्टनले जर्ज बुसविरुद्ध खेले जस्तै यसपटक पनि कांग्रेसले आफ्नो कार्ड खेलेको राजनीतिक विश्लेषकहरू बताउँछन् ।

क्लिन्टनको टोलीले मुद्दाहरू जनताको चासोसँग सम्बन्धित छन् भनी सुनिश्चित गर्‍यो। दलले राजनीतिक विषयमा ध्यान दिएनन् । क्लिन्टन रणनीतिकारहरूले पार्टी कार्यकर्ताहरूलाई भन्छन् 'यो अर्थतन्त्र मूर्ख हो'

शास्त्री विश्वास गर्छन् कांग्रेसको पाँच-ग्यारेन्टी योजनाले क्लिन्टन टोलीको रणनीतिसँग काम गर्यो।

कांग्रेसले बीपीएल परिवारलाई हरेक महिना २ सय युनिट निःशुल्क विद्युत उपलब्ध गराउने वाचा गरेको छ । यससँगै स्नातक र डिप्लोमा भएकालाई दुई वर्षको बेरोजगारी भत्ता दिने घोषणा पनि गरिएको छ । बीपीएल परिवारका सदस्यलाई मासिक १० किलो चामल दिने वाचा पनि घोषणापत्रमा छ ।

बीजेपी सरकारले अन्न भाग्य योजना अन्तर्गत सात किलो चामल दिने गर्दथ्यो तर पछि यसलाई घटाएर चार किलोमा झारिएको छ । यसबाट गरिबहरू दुःखी भए।

चालीस प्रतिशत आयोगको मुद्दा समाजका हरेक वर्गलाई प्रभावित पार्ने विषय भएको रामाशेसनको विश्वास छ । भ्रष्टाचार सदाबहार मुद्दा बनेको छ ।

कंग्रेस आईले बहुमत 

शनिबारदेखि सुरू भएको मतगणनाको अन्तिम परिणामअनुसार विधानसभाको १३६ सिट जित्दै कंग्रेसले सत्तामा पुनरागमन गरेको हो। 

कर्नाटका विधानसभामा २२४ सिट छन्। यहाँ बहुमतको सरकार बनाउन कम्तिमा ११३ सिट आवश्यक रहन्छ। १३६ सिट जितेको कंग्रेसले अब प्रदेशमा एकल बहुमतको सरकार बनाउनेछ।

टाइम्स अफ इन्डियाका अनुसार कर्नाटकामा कंग्रेसको जित १९८९ पछिको सबैभन्दा ठूलो जित हो। यहाँ अघिल्लो निर्वाचनमा १०४ सिट जितेको सत्तारूढ भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) यसपालि ६५ सिटमा खुम्चिन पुगेको छ।अबको पाँच वर्ष भाजपा सरकारबाहिर रहनेछ।

भारतका विभिन्न राजनीतिज्ञहरूले कर्नाटकामा भाजपाको हारलाई प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको हार भनेका छन्। लगातार दुई कार्यकाल सत्ता चलाइरहेका मोदीलाई कर्नाटकाको चुनावी परिणामले ठूलो धक्का लागेको छ।

कर्नाटकामा भाजपा पराजय हुनुको सम्पूर्ण जिम्मेवारी लिँदै मुख्यमन्त्री बासवराज बोम्माईले राजीनामा दिएका छन्। यहाँ जेडिएसले १९ र अन्य दलले ४ सिट जितेको छ। 

कंग्रेसले बहुमत ल्याएपछि अब त्यहाँको मुख्यमन्त्री को बन्ने भन्ने विषय पेचिलो बन्ने भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले बताएका छन्। 

त्यहाँ प्रदेश अध्यक्ष डीके शिवकुमार र पूर्वमुख्यमन्त्री सिद्धारमैयाले मुख्यमन्त्रीको दाबी गर्दै आएका छन्।मुख्यमन्त्रीको विषयमा छलफल गर्न कंग्रेसले आज बैठक बोलाएको छ। 

कर्नाटकामा बुधबार विधानसभाको निर्वाचन सम्पन्न भएको थियो। निर्वाचनम ७३.१९ प्रतिशत मत खसेको थियो। यसलाई अहिलेसम्मकै रेकर्ड भनिएको छ। कर्नाटकाको  सत्तामा पुनरागमन हुनुको महत्व कंग्रेसका लागि त्यो राज्यमा मात्र सीमित हुने छैन।

यही वर्ष छत्तीसगढ, मध्यप्रदेश, मिजोरम, राजस्थान र तेलंगनामा विधान सभाको चुनाव हुँदैछ। छत्तीसगढ र राजस्थानमा कंग्रेसको सरकार छ। ती राज्यमा आफ्नो सरकार जोगाएर अन्त पनि बहुमत ल्याउन कंग्रेसलाई कर्नाटकाको जितले हौसला दिनेछ।

त्योसँगै अर्को वर्ष हुने आम निर्वाचनका लागि पनि कर्नाटकाको चुनावले अर्थ राख्नेछ। कर्नाटकामा लोकसभाका २८ सिट छन्।