हरिशङ्कर र चारनारायण मन्दिर खु्ल्दै

ललितपुर । पाटन मङ्गलबजारमा अवस्थित हरिशङ्कर र चारनारायण मन्दिर यसपालि बडादशैँको नवमीभित्र खुल्ने भएका छन् । विसं २०७२ भूकम्पले पूर्ण रुपमा क्षति भएका यी मन्दिरको पुनःनिर्माण अन्तिम चरणमा पुगेको छ । हरिशङ्कर र चारनारायण मन्दिर पुनःनिर्माणको काम सम्पूर्ण समाप्त भइसकेको छ ।

ढोकामा चुकुल हाल्ने, निर्माणका लागि जोडिएका सामग्री झिक्ने र मन्दिर सफासुग्घर गर्ने काम बाँकी रहेको पुरातत्व विभाग, स्मारक संरक्षण तथा दरबार हेरचाह कार्यालय पाटन दरबार सङ्ग्रहालय प्रमुख सन्दीप खनालले जानकारी दिनुभयो । “नजीकै आइरहेको बडादशै टीकाको अघिल्लो दिनसम्म दुवै मन्दिर खुलाउने योजना अघि बढाएका छौँ”, खनालले भने“मन्दिरमा ससानो काम बाँकी रहेकोले त्यसतर्फ कालिगढहरु निर्माण सम्पन्न गर्न लागिरहेका छन् ।” ती दुई मन्दिर पुनः निर्माणको सम्पूर्ण जिम्मेवारी काठमाडौँ उपत्यका संरक्षण कोष (केभिपिटी) ले लिएको छ ।

भूकम्प गएको एक वर्षपछि पाटन दरबार क्षेत्रका अरु स्मारकसँगै यी मन्दिर पुनः निर्माण शुरु भएको दरबार सङ्ग्रहालयका अधिकृत सुरेशमान लाखेले बताए । “तीनतले हरिशङ्कर र चारनारायण मन्दिर पुनःनिर्माणमा अधिकांश पुरानै सामग्री प्रयोग गरिएको छ”, लाखेले भने “ अपुग भएका सामग्री मात्र नयाँ खरीद गरी प्रयोग गरेका हौँ ।” विश्वसम्पदा सूचीको ३५ औँ स्थानमा सूचीकृत ती मन्दिरमा धार्मिक रुपमा सर्वसाधारणको आवतजावतले पाटनको गरिमा झन् बढ्ने भएको छ ।

पाटनका राजा योगनरेन्द्र मल्लकी छोरीले १८ औँ शताब्दीमा हरिशङ्कर मन्दिर निर्माण गर्न लगाएको इतिहासमा उल्लेख छ । हिन्दू धर्मावलम्बीले हरिशङ्करलाई शिव र विष्णुको संयुक्त स्वरुपका रुपमा पुज्ने गर्छन् । सोह्रौँ शताब्दीको अन्तिममा इँटैइँटाले निर्माण भएको चारनारायण पाटनको सबैभन्दा पुरानो मन्दिर हो । हिन्दू धर्मावलम्बीले नारायणलाई विष्णुको स्वरुपमा पुज्ने गर्छन् ।

आफ्नो टोलमा मन्दिर पुनःनिर्माण अघि बढेसँगै प्राचीन कलाको महत्व झल्किनाका साथै त्यसमा गुणस्तर छ या छैन भनी बेलाबेलामा आवाज उठाउने गरेको ‘मास्टर बा’ रामप्रसाद अमात्यले बताए । अमात्यले भने, “जसरी एउटा घर मालिकले निजी भवन निमार्णमा ध्यान दिन्छ त्यसैगरी पुरातात्विक महत्वका वस्तु निर्माणमा स्थानीयवासीले सरोकार र छलफल गरी चासो बढाए चाँडो र राम्रो नतिजा पाउन सकिने हुँदा समय समयमा निरीक्षण गर्ने गर्छु ।”

यसैगरी व्यापारीका देवता भीमसेन मन्दिर निर्माणमा पनि स्थानीयवासीले सरोकार राखी काम अघि बढाएका छन् । पाटन दरबार परिसरमा रहेका अन्य प्रसिद्ध कृष्णमन्दिर, विश्वनाथ मन्दिर, पाटन दरबार सङ्ग्रहालयका तीन चोक, बहादुर शाह भवन, सिंहस्तम्भ, योगनरेन्द्रको शालिक स्तम्भ, मणिमण्डप र तलेजु भवानी मन्दिर पुनः निर्माणको काम समाप्त भइसकेको पाटन दरबार हेरचाह कार्यालयले जनाएको छ ।

कार्यालयको तथ्याङ्कानुसार ललितपुरमा पूर्ण क्षति ३१, आशिंक क्षति ६८ र सामान्य क्षति भएका ४५ गरी कूल १४४ स्मारकमा भूकम्पले क्षति पुर्याएको थियो । सो दरबार क्षेत्रको हकमा ९० प्रतिशत काम सम्पन्न भइसकेको महानगरपालिका प्रमुख चिरीबाबु महर्जनले बताए । पाटनमा मन्दिर निर्माणको कामले गति लिएसँगै स्वेदशी तथा विदेशी पर्यटकको आकर्षण बढेको छ । गत वर्ष दुई लाख पर्यटकले पाटन दरबार सङ्ग्रहालयको अवलोकन गरेका थिए । यस वर्ष सोभन्दा दोब्बरले पाटन अवलोकन गर्ने अनुमान दरबार सङ्ग्रहालयले गरेको छ ।