जताततै रासायनिक मल हाहाकार

काठमाडौं, ३१ जेठ । देशका विभिन्न भागमा अहिले रासायनिक मलको हाहाकार मच्चिएको छ । मल अभावका कारण विभिन्न ठाउँमा समयमै मल हाल्न नपाउँदा किसानहरु चिन्तित छन् । अहिले मल अभावको पीडा खेप्नु परेपनि बर्षेयाममा किसानहरुले मल अभावको पीडा खेप्नु नपर्ने सम्बन्धित निकायको भनाई छ । कृषि मन्त्रालयका अनुसार रासायनिक मलको अभाव एक हप्ताभित्रै अन्त्य हुने जनाएको छ । ढुवानी गर्ने निकायको हेलचेक्र्याइँ, मुल्यवृद्धिको डरले आवश्यकताभन्दा बढी जगेडा गर्ने प्रवृत्ति र नियमित समयअघि नै पानी परेकोले मलको अभाव देखिएको मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ । तर सरकारी स्वामित्वकै निकायले तीन वर्षयता मलमा दिइने अनुदान रकममा एक तिहाईभन्दा बढी कटौती गरिएकाले माग अनुसार मल आपुर्ति हुन नसकेको उसको भनाई छ। यस वर्षको बर्षे खेतीका बेला रासायनिक मलको अभाव नहुने सरकारी पूर्वघोषणा विपरीत कैयौँ जिल्लामा मल अभाव भएको छ । कृषि सामाग्री कम्पनीका अनुसार अनुदान सहुलियतमा समग्र मागको करिब १० प्रतिशत रासायनिक मल मात्र हालसम्म विक्री भएको छ । प्रत्येक वर्ष झण्डै सात लाख मेट्रिक टन मलको माग हुने गरेकोमा सरकारी अनुदानमा झण्डै तीन लाख मेट्रिक टन सहुलियत दरमा विक्री हुँदै आएको छ । ‘त्यसमध्ये केही नेपाल भित्रिएको र केही आयात हुने क्रममा रहेको छ’ कृषि विकास मन्त्रालयका प्रवक्ता योगेन्द्रकुमार कार्कीले भने ‘रासायनिक मलको अभाव हुन नदिनका लागि हाम्रो तर्फबाट सबै प्रयासहरु भइरहेका छन् । यसबारे स्पष्ट रुपमा सम्बन्धित निकायलाई निर्देशन दिइसकिको छ । तर अभावको कारणबारे अर्को सरकारी निकायको बुझाई फरक छ । कृषि सामाग्री कम्पनीका अनुसार मल अभाव देखिनुको मूख्य कारण भनेको मलमा दिने अनुदान कटौती गरेकाले हो । तीन वर्षअघि सरकारले मलका लागि झण्डै साढे छ अर्ब रुपैयाँ अनुदान दिएको थियो, जुन रकम अहिले झण्डै ४ अर्बमा सीमित हुन पुगेको छ । कृषि सामाग्री कम्पनीका प्रबन्ध निर्देशक अम्मरराज खैर भने ‘माग अनुसारको आपूर्ति हामीले किन गर्न सक्दैनौँ भन्दा हामीलाई यो अनुदानको रकम पर्याप्त हुँदैन् । मूल्य पनि बढ्ने क्रममा छ, त्यसो हुँदा हामी माग आपूर्ति गर्न भ्याउने अवस्था छैन् ।’ तराईमा भन्दा पहाडी जिल्लामा मलको अभाव देखिएको छ । पहाडी जिल्लाका किसानहरु मल अभावमा राम्रो प्रतिफल पाउन नसक्ने बताउँछन् । अघिल्लो बर्षको तुलनामा केही अघि नै बढी पानी परेकोले पनि विगतमा भन्दा पहिल्यै मलको माग बढी देखिएको बुझाई छ ।