भग्नावशेषको खण्डहरमा रुँघिरहेका छन् भूकम्पपीडित

काठमाडौं । गत वर्ष बैशाख १२ गते गएको ७.८ रेक्टर स्केलको विनासकारी भूकम्पका कारण ज्यान गुमाएकाहरुको सम्झनामा सरकारले राष्ट्रिय शोक मनाइरहँदा वास्तविक भूकम्पपीडितहरु राज्यको उचित व्यवस्थापनको आशामा अझै भग्नावशेषको खडहरमा रुँघिरहेका छन् । सरकारले निकै तामझामको साथ राष्ट्रिय पुनर्निमाण अभियान शुरु गरेको छ । तर, भूृकम्प अति प्रभावित क्षेत्र सुनखानी–७, नुवाकोटका यी बृद्ध देवीबहादुर तामाङ भूकम्पले भत्किएको खण्डहरमा बसेर अझै पनि डोको–डालो बुन्ने पुख्र्यौली पेशाबाट आत्मनिर्भर बन्ने कोशिसमा छन् । बिनासकारी भूकम्पले घरबासै उठिबास लागेपछि उनको २१ जना संयुक्त परिवार पुराना जस्ताले बारेको सानो कटेजभित्र कसरी जीवन निर्वाह गर्ने भन्ने चिन्ताले यतिबेला सताएको छ । राज्यले दिने भनिएको दुई लाख बराबरको अनुदान रकमबारे उनले असन्तुष्टी ब्यक्त गरे । ‘मेरो जीवनभरको कमाई यहि माटोमै मिल्यो बाबु, जुन तपाईंले देखिरहनु भएको छ । मैले यस्तो विपत्ति जीवनमा अहिलेसम्म भोगेको थिइन । मेरो आम्दानीको अर्को स्रोत केहि छैन । राज्यले दिने भनिएको रकमले मेरो २१ जनाको परिवारको जीविका चल्छ कि चल्दैन, मेरो तर्फबाट सरकारलाई प्रश्न सोध्नोस् ।’ उनको भनाइ थियो । सरकारले राहतस्वरुप दिएको रु २५ हजार पाएपनि घर बनाउन दिने भनिएको दुई लाख रुपैयाँ अनुदान रकम प्राप्त नहुँदा वर्षाअघि घर बनाउन नसकिने उनको तर्क छ । विहान–बेलुकाको गुजारा चलाउन मुस्किल भइरहेको अवस्थामा सरकारले घर बनाउन दिने रकम पनि समयमै निकासा नहुँदा यसपालीको वर्षा कसरी कटाउने भन्ने चिन्ता उनले व्यक्त गरे । यस्तै, सुनखानी गाविसकै अर्का भूकम्पपीडित रमेशप्रसाद पाण्डेले पनि सरकारको कार्यशैलीप्रति आक्रोस व्यक्त गरे । ‘सरकारले दिने भनिएको रकम हचुवाको भरमा घोषणा गरिएको जनता थमथमाउने चालमात्र हो’, उनले भने, ‘मैले जीवनभर मेहनत गरेर १० लाखमा बनाएको घर गत वर्षको भुईंचालोले तहसनहस बनायो । सरकारले दिएको रकमले मलाई भग्नावषेश पन्छाउन पुग्दैन घर कसरी बनाउने ?’ सरकारले बनाएको पुनर्निमाण कार्यविधि अस्पष्ट र झन्झटिलो भएको भन्दै सरकारले पुनर्निमाण कार्यक्रम लागू गर्न नसक्ने पाण्डेले ठोकुवा गरे । सरकारले जथाभावी रकम निकासा गर्नु भन्दापनि स्थानीय जनतासँग सहकार्य गरेर स्थानीय पुँजी र प्रविधि प्रयोग गरेको भए राम्रो हुने पाण्डेको तर्क छ । ९० प्रतिशत जनजाति समुदाय रहेको यस गाविसमा मुस्किलले दैनिक गुजारा चलाउँदै आएकामा विनासकारी भूकम्पले यहाँका दलित तथा जनजाति समुदायलाई उठ्नै नसक्ने गरी थिलोथिलो बनाएको छ । विनासकारी भूकम्पमा परी नुवाकोटमा १ हजार एक सय ९ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । २ हजार २ सय ८२ जना घाइते भएका छन् । २६ जना अझै बेपत्ता छन् । जिल्लाका ९५ प्रतिशत घर पुरै ध्वस्त भएको छ । विनासकारी भूकम्पले जिल्लाको सुनखानी, काउले, मनकामना, घ्याङफेदी, भाल्चे, गेर्खु लगायत विकट गाविसमा धेरै धनजनको क्षति पुर्याएको थियो । राष्ट्रिय पुनर्निमाण प्राधिकरणले नुवाकोटको खरानिटारबाट पुनर्निमाण अभियान शुरु गरेपनि यसले अझै मुर्तरुप पाउन सकेको छैन ।