बाबुरामको चन्दा अभियान बैधानिकता कि बहादुरी ?

काठमाडौं । एकीकृत नेकपा माओवादी परित्याग गरी नयाँ शक्ति अभियानमा लागेका पूर्व प्रधानमन्त्री डा.बाबुराम भट्टराईले दुई महिनाअघि पार्टी चलाउनका लागि चन्दा उठाउने घोषित निर्णय नै गराएका थिए । चन्दा उठाउने कार्यविधि अनुसार नै नयाँ शक्ति नेपालले वैशाख १५ गतेसम्म चन्दा उठाउने घोषणा गरेको छ । सोही कार्यविधि अनुसार नयाँ शक्तिका संयोजक भट्टराईले आर्थिक संकलनका लागि सार्वजनिक अपिल जारी गरेका छन् । आफूहरु अन्य राजनीतिक दल जस्तो नभएको दाबी गरेपनि नयाँ शक्तिले पनि पार्टी सञ्चालनका लागि चन्दा नै मुख्य स्रोत भएको भन्दै चन्दा सहयोग गर्न सार्वजनिक अपिल गरेको छ । पार्टी सञ्चालनका लागि घोषित मिति नै तोकेर चन्दा अभियान चलाउने कार्यविधि नै बनाएको छ । स्रोत परिचालन तथा कोष ब्यवस्थापन सदस्यता तथा नविकरण, उम्मेदवारी शुल्क, चन्दा संकलन, सेवा शुल्क, प्रकाशनहरुको बिक्री, जिन्सी सामान बिक्री तथा स्वेच्छिक योगदान नयाँ शक्ति नेपालले पार्टी सञ्चालन स्रोत बताएको छ । नयाँ शक्तिको जस्तै अन्य राजनीतिक दलरुको आर्थिक स्रोत पनि यिनै हुन् । सदस्यता नविकरण, उम्मेदवारी शुल्क लगायत पार्टीको आर्थिक स्रोत भन्ने गरे पनि सबै दलहरुले विभिन्न बाहनामा ब्यापारीहरुबाटै चन्दा असुल्ने गरेका छन् । अन्य दलहरुले जस्तै भट्टराईले पनि पार्टी सच्चालन गर्ने आर्थिक स्रोत ब्यापारीहरुलाई नै बनाएका छन् । विधि बनाएर चन्दा उठाएपछि बैध हुने भट्टराईको तर्क छ । पार्टी सञ्चालन गर्न आर्थिक स्रोत नभइ नहुने भन्दै खुल्ला रुपमा नै चन्दा उठाउने घोषणा गरेका बाबुरामले चन्दा सहयोग गर्न ब्यापारीहरु लगायतका दाताहरुलाई आकर्षित गरिरहेका छन् । उनले आफ्नो आर्थिक कार्यविधिमा भूमि वा भूमिसहितको भवन योगदान गरेमा त्यस्तो भूमिमा बन्ने वा बनेको भवनको नामाकरण दाता सदस्यको वा निजले इच्छाएको ब्यक्तिको नाममा गरिने उल्लेख गरेका छन् । चन्दाः ब्यक्तिगत ५० हजार, संस्थागत २० लाख अरु पार्टी भन्दा आफू पृथक रहेको देखाउन चाहेका भट्टराई पार्टी चलाउन घोषित रुपमा नै चन्दा उठाउने तयारी गरेका छन् । हिसाब पारदर्शी देखाएमा जसरी जुटाएको पैसा पनि बैध हुने उनको भनाइ छ । पैसा जुटाउने भनी तयार गरेको कार्यविधिअनुसार वर्षको दुई पटक बैशाख र कार्तिकमा चन्दा उठाउने उल्लेख छ । चन्दा उठाउँदा ब्यक्तिगत रुपमा ५० हजारसम्म र संस्थागत रुपमा २० लाख सम्म उठाउने पाउने जनाइएको छ । कस्तासँग चन्दा नलिने ? चन्दा अभियानका लागि भट्टराईले सार्वजनिक अपिल जारी गरे पनि कालोसूचिमा परेका कम्पनी, तथा विदेशी नागरिक र फौजदारी अभियोग लागेका ब्यक्तिसँग चन्दा नलिने कार्यविधि बनाइएको छ । नेपाल सरकारका पूर्व अर्थसचिव रामेश्वर खनाल संयोजक रहेको आर्थिक परिचालन समितिको कार्यविधिअनुसार विदेशी नागरिक, बहालवाला कर्मचारी तथा नेपाल सरकारको अनुदानमा आश्रित ५१ प्रतिशतभन्दा बढी स्वामित्व भएको संस्थाका कर्मचारीसँग सहयोग नलिने उल्लेख छ । यस्तै, बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ऋण नतिरी वा सार्वजनिक ठेक्कामा गलत काम गरी कालोसूचिमा परेको ब्यक्ति तथा फौजदारी अभियोगमा जेल परेको ब्यक्ति र भ्रष्टाचारी भनी फैसला गरेको ब्यक्तिबाट पनि चन्दा नलिने नीति बनाइएको छ । यस्तै, विदेशमा दर्ता भएका, नेपालमा दर्ता भएपनि विदेशी सरकारको ५१ प्रतिशतभन्दा बढी स्वामित्व भएका तथा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ऋण नतिरी कालो सूचीमा परेका र धार्मिक तथा साम्प्रदायिक उद्देश्य भएका संस्थाबाट चन्दा नलिने नीति बनाइएको छ । नयाँ शक्तिले चन्दा दिने ब्यक्ति, संस्था, फर्म, कम्पनीको नाम, ठेगाना र दिएको रकमको अभिलेख राख्ने तथा यस्तो विवरण प्रत्येक ६ महिनामा नयाँ शक्तिको वेबसाइटमा सार्वजनिक गर्ने जनाएको छ । चन्दा संकलनको मापदण्ड वर्षको शुरुमा १५ दिन र कात्तिकमा १५ दिन चन्दा अभियान चलाउने जनाएको नयाँ शक्तिले चेकबाटै चन्दा कारोबार गर्ने जनाएको छ । तर १० हजारभन्दा माथिको चन्दामात्रै चेकबाट कारोबार गरिने नयाँशक्तिले कार्यविधि तय गरेको छ । ‘असल राजनीतिका लागि लगानी गरौं’ भन्ने समूहमा आवद्ध हुन प्रेरित गर्ने कार्यविधि बनाउँदै नयाँ शक्तिले उद्योगी ब्यवसायीहरुलाई दबाब सिर्जना गर्दैछ । केन्द्रीय सचिवालयको फागुन ११ गतेको बैठकबाट स्वीकृत गरिएको उक्त कार्यविधि एक महिनाअघि सार्वजनिक गरिएको थियो । आफूलाई नयाँ र पारदर्शी देखाउन भन्दै भट्टराईले चन्दा उठाउन जाँदा कम्तिमा पाँच जनाको समूहमा जाने उल्लेख छ । अन्य कुनै दलबाट चन्दा उठाएको उजुरी परेमा प्रहरीले निगरानी गर्ने र धरपकड गर्ने प्रयत्न पनि बेला बेलामा गरेको छ । तर भट्टराईको यो बहादुरीलाई प्रहरीले कारबाही गर्छ कि सलाम गर्छ केही दिनमै थाहा हुनेछ ।