प्रधानमन्त्री बालेन शाह : जनताकाे आशा र भरोसा कि खहरेकाे भेल ?

काठमाडौं । नेपाली राजनीतिमा लामो समयदेखि स्थापित दलहरूप्रति बढ्दै गएको असन्तुष्टि, भ्रष्टाचारका आरोप, सुस्त विकास र राजनीतिक अस्थिरताले नागरिकमा नयाँ नेतृत्वप्रतिको तीव्र चाहना जन्माएको थियो। यही पृष्ठभूमिमा स्वतन्त्र छविका रूपमा उदाएका बालेन शाहले स्थानीय तहमा प्राप्त गरेको लोकप्रियतालाई राष्ट्रिय राजनीतिमा विस्तार गर्दै प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाले। अहिले उनको नेतृत्वलाई लिएर सबैभन्दा धेरै उठिरहेको प्रश्न हो– के बालेन शाह जनताको आशा र भरोसाको केन्द्र बन्दैछन्, वा त्यो भरोसा खहरेको भेलझैँ बग्दैछ?

प्रधानमन्त्री बनेसँगै बालेन शाहमाथि जनअपेक्षाको पहाड खडा भयो। पुराना राजनीतिक शैली तोड्ने, प्रशासनलाई चुस्त बनाउने, भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने, विकास निर्माणलाई गति दिने र राज्य संयन्त्रलाई नागरिकमैत्री बनाउने अपेक्षा आमजनतामा थियो। सामाजिक सञ्जालदेखि गाउँघरका चौतारासम्म बालेन नेतृत्वले केही फरक गर्छ भन्ने विश्वास देखिन्थ्यो।

तर सरकार सञ्चालन भने चुनावी भाषणजस्तो सरल हुँदैन। प्रधानमन्त्रीले दल, संसद्, कर्मचारी संयन्त्र, कानुनी प्रक्रिया, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र आर्थिक अवस्थाबीच सन्तुलन मिलाउँदै निर्णय लिनुपर्छ। यही कारण जनताले तुरुन्त परिवर्तन खोजे पनि सरकारका लागि परिणाम दिन समय, योजना र राजनीतिक सहकार्य आवश्यक हुन्छ।

बालेन सरकारले केही क्षेत्रमा सुधारको संकेत दिएको दाबी गरिरहेको छ। सरकारी सेवा प्रवाहलाई प्रविधिमैत्री बनाउने, अनियमिततामाथि निगरानी बढाउने, सार्वजनिक खर्चमा मितव्ययिता अपनाउने र सुशासनलाई प्राथमिकतामा राख्ने प्रयास भएको सरकारको दाबी छ। केही निर्णयले जनतामा सकारात्मक सन्देश पनि प्रवाह गरेको छ।

तर अर्कोतर्फ आलोचना पनि कम छैन। महँगी, बेरोजगारी, दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यवृद्धि, सुस्त आर्थिक गतिविधि, पूँजीगत खर्चको कमजोर अवस्था, उद्योग–व्यवसायमा देखिएको निराशा र युवाको निरन्तर विदेश पलायनजस्ता समस्याले सरकारमाथि प्रश्न उठाइरहेका छन्। नागरिकको दैनिक जीवनमा प्रत्यक्ष राहत नपुगेसम्म लोकप्रिय नाराले मात्र भरोसा टिकाउन सक्दैन भन्ने टिप्पणी भइरहेका छन्।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार बालेन शाहको सबैभन्दा ठूलो शक्ति भनेकै उनको सार्वजनिक छवि हो। परम्परागत दलभन्दा फरक सोच र निर्णय क्षमताको अपेक्षाले उनलाई बल दिएको छ। तर यही अपेक्षा पूरा गर्न नसके त्यही जनसमर्थन असन्तुष्टिमा बदलिन पनि धेरै समय लाग्दैन। नेपाली राजनीतिमा जनमत निकै छिटो बदलिने उदाहरण धेरै छन्।

बालेन नेतृत्वका लागि अर्को चुनौती राजनीतिक व्यवस्थापन पनि हो। संसद्भित्र सहमति निर्माण, फरक विचार भएका दलसँग संवाद, नीतिगत निर्णय कार्यान्वयन र प्रशासनिक संयन्त्रलाई परिणाममुखी बनाउनु प्रधानमन्त्रीको प्रमुख परीक्षा हो। लोकप्रियता र प्रशासनिक सफलता सधैँ एउटै कुरा हुँदैन भन्ने तथ्य इतिहासले पटक–पटक देखाइसकेको छ।

भ्रष्टाचार नियन्त्रण पनि बालेन सरकारको सफलताको मुख्य मापदण्ड बन्नेछ। यदि ठूला अनियमिततामा निष्पक्ष कारबाही हुन्छ, राज्य संयन्त्रमा पारदर्शिता बढ्छ र सार्वजनिक सेवा प्रभावकारी बन्छ भने जनविश्वास थप बलियो बन्न सक्छ। तर भ्रष्टाचारविरुद्धको प्रतिबद्धता भाषणमै सीमित भयो भने निराशा बढ्ने निश्चित छ।

आर्थिक सुधार अर्को निर्णायक विषय हो। लगानीको वातावरण सुधार, रोजगारी सिर्जना, उत्पादन वृद्धि, कृषि र उद्योगलाई प्राथमिकता तथा निजी क्षेत्रसँग विश्वासको सम्बन्ध निर्माण नगरी सरकार सफल भएको निष्कर्ष निकाल्न कठिन हुन्छ। आमनागरिकका लागि अर्थतन्त्र बलियो हुनु नै सरकारको वास्तविक उपलब्धि हो।

विदेश नीति पनि उत्तिकै संवेदनशील छ। छिमेकी मुलुक र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग सन्तुलित सम्बन्ध कायम राख्दै राष्ट्रिय हितलाई केन्द्रमा राख्नु प्रधानमन्त्रीको अर्को जिम्मेवारी हो। यस क्षेत्रमा हुने निर्णयले पनि सरकारको मूल्याङ्कनमा प्रभाव पार्नेछ।

अहिलेको अवस्थामा बालेन शाहलाई लिएर दुईथरी धारणा देखिन्छ। एकथरी नागरिक अझै पनि उनीबाट ठूलो परिवर्तनको अपेक्षा राखिरहेका छन्। उनीहरूका अनुसार पुरानो प्रणाली सुधार्न समय लाग्छ, त्यसैले केही समय पर्खनुपर्छ। अर्कोथरी भने सरकार गठनपछि देखिएका परिणाम अपेक्षाअनुसार नभएको भन्दै आलोचनात्मक बनेका छन्। उनीहरूका लागि वाचा होइन, परिणाम महत्वपूर्ण हो।

लोकतन्त्रमा कुनै पनि सरकारको वास्तविक मूल्याङ्कन चुनावी नाराले होइन, नागरिकको जीवनमा परेको प्रभावले हुन्छ। सडक, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, सुशासन, महँगी नियन्त्रण र न्यायको अनुभूतिमा सुधार आयो भने नेतृत्व सफल मानिन्छ। अन्यथा लोकप्रिय छवि पनि विस्तारै कमजोर बन्दै जान्छ।

यसैले अहिले नै प्रधानमन्त्री बालेन शाह जनताको अन्तिम आशा हुन् वा खहरेको भेल सावित हुनेछन् भनेर ठोस निष्कर्ष निकाल्ने समय भएको छैन। तर यति निश्चित छ—जनताले उनलाई असाधारण अपेक्षाका साथ नेतृत्व सुम्पिएका छन्। त्यो अपेक्षा पूरा गर्न सके उनी नयाँ राजनीतिक अध्यायका प्रमुख पात्र बन्न सक्छन्। असफल भए भने उनी पनि नेपाली राजनीतिमा ठूलो आशा बोकेर आएका तर परिणाम दिन नसकेका नेताहरूको सूचीमा सीमित हुन सक्छन्।

अन्ततः बालेन शाहको राजनीतिक भविष्य नाराले होइन, नतिजाले तय गर्नेछ। जनताको भरोसा जित्नभन्दा कठिन काम त्यो भरोसा जोगाउनु हो। अब उनको नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा त्यहीँबाट सुरु भएको छ।