अटिजम र सिकाइ कठिनाइ भएकाका लागि ‘वेदा एकेडेमी’

इटहरी। वेदा एकेडेमी अहिले विशेष आवश्यकता भएका बालबालिकाका लागि आशाको केन्द्र बन्दै गएको छ । इटहरी–९ मा स्थापित एकेडेमी कोशी प्रदेशमा समावेशी शिक्षाको क्षेत्रमा एउटा महìवपूर्ण उपलब्धि बनेको हो । 

अटिजम, सिकाइ कठिनाइ तथा न्युरोटिपिकल (सामान्य विकासक्रम भएका) बालबालिकालाई एउटै शैक्षिक वातावरणमा समेट्ने उद्देश्यसहित स्थापना गरिएको यसै शैक्षिक सत्रबाट सञ्चालन प्रारम्भ गरिएको विद्यालयलाई प्रदेशमै पहिलो समावेशी मोडेलका रूपमा लिइएको छ । 

नेपाल सरकारले समावेशी शिक्षा, प्रारम्भिक बालविकास (इसिडी) तथा विशेष आवश्यकता भएका बालबालिकाको शिक्षामा जोड दिँदै नीति तथा कार्यक्रम अगाडि सारेको सन्दर्भमा वेदा एकेडेमीले स्थानीय तहमार्फत गुठीमा दर्ता गर्ने प्रक्रियालाई अगाडि बढाई समावेशी रूपमा विद्यालय सञ्चालनमा ल्याएको विद्यालयकी प्रधानाध्यापक सिर्जना तिम्सिनाले जानकारी दिए । 

शिक्षामन्त्री सस्मित पोखरेलले प्रत्येक प्रदेशमा समावेशी विद्यालयको अवधारणालाई अगाडि सारेको सन्दर्भमा निजी स्तरबाट गरिएको प्रयासस्वरूप स्थापित वेदा एकेडेमीलाई नमुना पहलका रूपमा हेरिएको छ । इटहरी उपमहानगरपालिका शिक्षा शाखामार्फत गुठी अन्तर्गत दर्ता प्रक्रियालाई अगाडि बढाई वेदा एकेडेमीले औपचारिक रूपमा अध्ययन अध्यापन सुरु गरिसकेको छ । यहाँ अटिजम भएका बालबालिकासँगै सिकाइमा कठिनाइ भएका तथा अन्य बालबालिकालाई समावेशी वातावरणमा शिक्षा प्रदान गरिन्छ । 

एकेडेमीले विशेष गरी अटिजम भएका र अन्य बालबालिकाबिच सामाजिक अन्तरक्रिया, सहकार्य, सहानुभूति र समावेशी सोच विकासको क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिँदै उनीहरूको सहज जीवनयापनमा सहजीकरणको भूमिका निर्वाह गर्ने अपेक्षा राखेको काठमाडौँ विश्वविद्यालय स्कुल अफ एजुकेसनका शिक्षक तथा वेदा एकेडेमीका सल्लाहकार रमेश बरालको भनाइ छ । 

सल्लाहकार बरालका अनुसार वेदा एकेडेमीको मुख्य बल यसको विशेषज्ञ टोली हो । यहाँ वरिष्ठ बालरोग विशेषज्ञ, अटिजम क्षेत्रमा लामो अनुभव भएका विज्ञ, समावेशी शिक्षा विशेषज्ञ तथा सिकाइ कठिनाइसम्बन्धी प्रशिक्षित जनशक्ति सव्रिmय रूपमा संलग्न छन् । प्रत्येक बालबालिकाको व्यक्तिगत आवश्यकता पहिचान गरी त्यस अनुसार शिक्षण पद्धति, व्यवहार व्यवस्थापन तथा थेरापी सेवा प्रदान गरिने प्रधानाध्यापक तिम्सिनाको भनाइ छ । वेदा एकेडेमीमा प्रत्येक बालबालिकाको व्यक्तिगत अवस्था र आवश्यकतालाई केन्द्रमा राखेर शिक्षण पद्धति अपनाइन्छ । अटिजम भएका तथा सिकाइ कठिनाइ भएका बालबालिकाका लागि एकै प्रकारको शिक्षण प्रभावकारी नहुने भएकाले यहाँ व्यक्तिगत योजनामा जोड दिइने प्रधानाध्यापक तिम्सिनाले बताए । 

यसबाहेक अटिजम भएको बालबालिकाका लागि नियमित आवश्यक पर्ने स्पिच, अकुपेसनललगायत थेरापी गराउने भारतीय अनुभवी विशेषज्ञको समेत सहभागिताले विद्यालयको शिक्षण प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी र परिणाममुखी बनाउने व्यवस्थापन पक्षको विश्वास छ ।

विद्यालय सञ्चालक समिति सदस्य तथा वरिष्ठ बालरोग विशेषज्ञ डा। सञ्जयकुमार साहले विद्यालयमा स्पिच थेरापी, व्यवहार व्यवस्थापन, सामाजिक सिप विकास, आत्मनिर्भरता अभिवृद्धि तथा दैनिक जीवनोपयोगी गतिविधिमा विशेष ध्यान दिइने गरेको बताए। उनले भने, “अटिजम भएका बालबालिकाका लागि यस्ता सेवा अत्यावश्यक मानिन्छन्, जसले उनीहरूको दीर्घकालीन विकास र समाजमा समायोजन हुने क्षमतालाई सुदृढ बनाउँछ ।” 

विद्यालय व्यवस्थापन समितिका सदस्य तथा पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय नर्सिङ सङ्कायका उपप्राध्यापक सरिता खतिवडाका अनुसार वेदा एकेडेमीको मूल विशेषता यसको समावेशी शैक्षिक संरचना हो । त्यहाँ अटिजम भएका बालबालिकासँगै सिकाइ कठिनाइ भएका तथा न्युरोटिपिकल बालबालिकालाई एउटै वातावरणमा अध्ययन गराइन्छ । फरक फरक क्षमताका बालबालिकालाई एउटै कक्षामा राख्दा उनीहरूबिच सहकार्य, सहानुभूति र पारस्परिक सम्मानको भावना विकास हुने विश्वास गरिएको छ । उनका अनुसार यस्तो अभ्यासले बालबालिकालाई सानैदेखि विविधता स्वीकार गर्ने संस्कार दिन्छ, जसले दीर्घकालीन रूपमा समावेशी समाज निर्माणमा योगदान पु(याउँछ । 

अटिजम भएका बालबालिकाका अभिभावकले आफ्ना ‘अटिस्टिक’ बालबालिकाका लागि उपयुक्त शैक्षिक संस्था नहुँदा विगतमा धेरै चुनौती सामना गर्नु परेको थियो तर वेदा एकेडेमी सञ्चालनमा आएपछि बालबालिकाले सुरक्षित, सहायक र व्यावसायिक वातावरण पाएको उनीहरूको अनुभव छ ।

वेदा एकेडेमीले समावेशी शिक्षाको माध्यमबाट अगाडि सारेका नीतिगत अवधारणालाई व्यावहारिक कार्यान्वयनमा ल्याउने महìवपूर्ण काम गरेको अटिजम भएका बालबालिकाका अभिभावकको विश्वास रहेको छ ।