फुट्यो कांग्रेस: नेतृत्व परिवर्तन अस्वीकार गर्दा विभाजनको ऐतिहासिक मोड

काठमाडौं । दशकौँदेखि सत्ताको केन्द्रमा रहँदै आएको नेपाली कांग्रेस अन्ततः औपचारिक रूपमा विभाजनको बाटोमा पुगेको छ। नेतृत्व परिवर्तन र पार्टी रुपान्तरणको मागलाई बेवास्ता गरिएको भन्दै विशेष महाधिवेशन पक्ष र संस्थापन पक्षबीचको संघर्ष निर्णायक मोडमा पुगेपछि कांग्रेस फुटेको हो।

पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाको नेतृत्वमा अब चुनावमा जान नसकिने निष्कर्षसहित उठेको असन्तुष्टि अन्ततः कारबाही र प्रतिकारको चरणमा प्रवेश गरेको छ। देउवा नेतृत्वको केन्द्रीय समितिले महामन्त्रीद्वय गगनकुमार थापा र विश्वप्रकाश शर्मासहित सहमहामन्त्री फर्मुल्लाह मन्सुरलाई पाँच वर्षका लागि पार्टी साधारण सदस्यसमेत नरहने गरी निष्कासन गर्ने निर्णय गरेपछि विभाजन औपचारिक बनेको हो।

रुपान्तरण बनाम यथास्थितिवादको टकराव

कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि ‘रुपान्तरण चाहने’ र ‘यथास्थिति जोगाउन चाहने’ समूहबीच वैचारिक र सांगठनिक द्वन्द्व चल्दै आएको थियो। युवा पुस्ताको नेतृत्वमा अघि बढेको विशेष महाधिवेशन पक्षले पार्टीभित्र लोकतान्त्रिक अभ्यास कमजोर हुँदै गएको, टिकट वितरणमा मनपरी बढेको र सभापति केन्द्रित शक्ति संरचनाले पार्टीलाई कमजोर बनाएको आरोप लगाउँदै आएको थियो।

विशेष महाधिवेशन पक्षधर नेताहरूले पटक–पटक सभापति देउवाले कार्यकारी भूमिकाबाट अलग भएर अभिभावकीय भूमिका लिनुपर्ने, आगामी निर्वाचनका लागि नयाँ नेतृत्वलाई अगाडि सार्नुपर्ने र पार्टीलाई चुनावमुखी बनाउनु पर्ने माग राख्दै आएका थिए। तर ती मागहरू निरन्तर अस्वीकार भएपछि टकराव चर्किँदै गएको थियो।

कारबाहीपछि विद्रोह खुला

देउवा पक्षले ‘अनुशासन उल्लंघन’ को अभियोग लगाउँदै गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा र फर्मुल्लाह मन्सुरमाथि कारबाही गरेपछि कांग्रेसभित्रको विवाद खुला विद्रोहमा परिणत भएको छ। भृकुटीमण्डपमा चलिरहेको विशेष महाधिवेशनमा नाराबाजी, प्रतिवाद र देउवाविरुद्ध चर्को आक्रोश देखिएको छ।

कारबाहीपछि प्रतिक्रिया दिँदै गगन थापाले कांग्रेस कसैको निजी कम्पनी नभएको स्पष्ट पारे।
“कांग्रेस मैले इतिहास बनाएको पार्टी हो, आन्दोलन हाँकेको पार्टी हो। यो पार्टी कसैको प्राइभेट कम्पनी होइन,” थापाको भनाइ छ।

गगनलाई सभापति बनाउने प्रक्रिया अघि

यता, विशेष महाधिवेशनले अब पार्टी सभापतिमा गगन थापालाई चयन गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको घोषणा गरेको छ। देउवाको नेतृत्वमा चुनावमा जान नसकिने ठहरसहित नयाँ नेतृत्वमार्फत पार्टीलाई पुनर्जीवित गर्ने विशेष महाधिवेशन पक्षको दाबी छ।

उनीहरूका अनुसार यो संघर्ष पदका लागि नभई पार्टीको भविष्य, लोकतान्त्रिक अभ्यास र जनविश्वास पुनःस्थापनाका लागि हो।

कांग्रेसको भविष्य अन्योलमा

विभाजनपछि नेपाली कांग्रेसको भविष्य अनिश्चित बनेको छ। संगठन, चुनावी तयारी र कानुनी मान्यताको विषयमा अब पार्टीभित्र थप जटिलता देखिने संकेत छन्। राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार कांग्रेसको यो विभाजनले समग्र राष्ट्रिय राजनीतिमा समेत गहिरो प्रभाव पार्नेछ।

लोकतन्त्रको मेरुदण्ड मानिएको कांग्रेस आज आफ्नै आन्तरिक लोकतन्त्रको संकटमा फसेको देखिन्छ। सहमतिबाट समाधान खोज्ने अवसर गुमाउँदा कांग्रेस इतिहासकै सबैभन्दा गम्भीर मोडमा उभिएको छ।

अब प्रश्न उभिएको छ कांग्रेस पुनः एक हुन्छ, कि स्थायी विभाजनको बाटो समाउँछ ?