आगोको रापबाट व्यवसायतर्फ : आरानमै जीवन बिताएका ताराबहादुरको संघर्ष कथा

गुल्मी । मुसिकोट नगरपालिका–३ बडागाउँका ५८ वर्षीय ताराबहादुर विश्वकर्माका लागि आरान केवल पेशा होइन, जीवनको कथा हो । पुस्तौँदेखि चल्दै आएको फलाम पिट्ने सीपलाई अँगाल्दै उहाँले दशकौँसम्म बालीघरे प्रथाको कठोरता झेले । काम त थियो, तर त्यसले परिवारको चुलो बल्न हम्मे–हम्मे पार्थ्यो ।

“फलाम पिटेर अन्न आउँथ्यो, तर त्यो पनि आधा वर्ष नपुग्दै सकिन्थ्यो,” विगत सम्झँदै उनले भने, “परिश्रम धेरै, प्रतिफल न्यून ।” परम्परागत प्रणालीले आत्मनिर्भर बन्न नदिएपछि बुढेसकालमै उनले जीवन बदल्ने निर्णय गरे—गाउँ छाडेर सदरमुकाम तम्घासतर्फ लाग्ने ।

तम्घास देउराली चोकमा सानो आरान स्थापना गरेपछि ताराबहादुरको जीवनले नयाँ बाटो समात्यो । अन्नको सट्टा नगद आम्दानी हुन थाल्यो । “ढिलो भए पनि बालीघरेबाट छुटकारा पाएँ,” उहाँ भन्नुहुन्छ, “नत्र जीवन घाटामै सकिन्थ्यो ।” हाल उनी मासिक १ हजार ४ सय रुपैयाँ भाडा तिर्दै बिहानदेखि साँझसम्म आरानमै व्यस्त रहन्छन् ।

खुकुरी, हँसिया, कुटो, कोदालो जस्ता कृषि औजार बनाउने उनी धार लगाएको ५० रुपैयाँ लिने गर्नुहुन्छ भने नयाँ औजार ४ सयदेखि ६ सय रुपैयाँसम्ममा बिक्री गर्छन् । दैनिक पाँच सयदेखि एक हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी हुन्छ । कामको चाप बढ्दा एक जना सहयोगीसँगै फलाम पिट्न्छन् ।

पाँच छोरा र दुई छोरीका पिता ताराबहादुरका सन्तानहरू आफ्नै कर्ममा लागिसकेका छन् । उनी हाल श्रीमती बसन्तीसँग तम्घास–खानीगाउँमा आफ्नै सानो घरमा बस्न्छन् । “धेरै चाहिँदैन,” उहाँ सरल भाषामा भन्छन्, “दाल–भात खान पुग्छ, यही नै ठूलो कुरा हो ।”

तर वर्षौँदेखि आगोको रापसँग जुध्दै आए पनि समस्या भने अझै उस्तै छन् । आधुनिक उपकरणको अभाव र कोइलाको संकटले आरान व्यवसायलाई चुनौती दिइरहेको छ । सामुदायिक वनमा पहुँच नहुँदा कोइला महँगोमा किन्नुपर्ने बाध्यता छ । “अरूले सुविधा पाउँछन्, हामी भने छुट्छौँ,” उनको गुनासो छ, “कम्तीमा कोइलामा सहुलियत भए राहत मिल्थ्यो ।”

आरान पेशा अहिले पुस्तान्तरणको संकटमा छ । परम्परागत प्रविधिमा दुःख धेरै र आम्दानी कम भएकाले नयाँ पुस्ता आकर्षित हुन सकेको छैन । “पुरानै तरिकाले टिक्न गाह्रो छ,” उनले भने, “आधुनिक उपकरण आए यो पेशाले फेरि सास फेर्न सक्छ ।”

ताराबहादुरलाई ठूलो अनुदानको अपेक्षा छैन । आधुनिक आरान उपकरण र कोइलाको सहज उपलब्धता भए पुग्ने उनी बताउँछन् । बालीघरे प्रथाबाट मुक्त भई आफ्नै श्रमलाई व्यवसायमा रूपान्तरण गर्न पाएकोमा उहाँ गर्व गर्छन् । तर आगोको रापमा बितेको यो जीवन अझ सहज बनाउन राज्य र सरोकारवालाको ध्यान अपरिहार्य देखिन्छ ।