छठको पूर्वसन्ध्यामा तराई–मधेश : अस्ताउँदो सूर्यसँगको आस्था, उदाउँदो उज्यालोको प्रतीक्षा

नवलपरासी । साँझको सुनौलो किरण पोखरीको सतहमा बिस्तारै हराउँदै जान्छ, र घाटमा बत्तीको उज्यालो टल्किन्छ। केराका घोगा, नरिवल र भोगटेले भरिएका डोका, सुगन्धित धूपको वासना र भजनको स्वर—सबैतिर छठको रौनक छ।

तराई–मधेशका गाउँबस्ती, बजार र सहरी सडकहरू अहिले एकै रङमा रंगिएका छन् ।आस्थाको रङमा। लोकविश्वास, धार्मिक निष्ठा र पारिवारिक एकताको पर्व छठ आउँदैछ।

छठघाटमा तयारीको चहलपहल

पश्चिम नवलपरासीदेखि पर्सा, रौतहट, धनुषा र सप्तरीसम्म अहिले नदी, पोखरी र तलाउको किनारमा बिहानदेखि बेलुकीसम्म तयारीको धपेडी छ। छठी माताको व्रत गर्ने व्रतालुका लागि घाटहरू शुद्ध र पवित्र बनाउन माटोको लेप लगाइँदैछ। स्थानीय टोल विकास संस्था, युवा क्लब र पूजा समितिहरूले बत्ती र पण्डालका सजावटमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन्।

केराका थम्बा, बाँसका तोरण र झिलिमिली बत्तीले छठघाटहरू झकिझकाउ बनेका छन्। कतै बत्ती बाल्दै बालबालिका रमाइरहेका छन्, कतै महिलाहरू व्रतका सामग्री तयार गर्दै भजनमा तल्लीन छन्।

‘नहाय–खाय’बाट सुरु हुने आस्थाको यात्रा

छठ पर्वको आरम्भ ‘नहाय–खाय’ विधिबाट हुन्छ ।  जसमा व्रतालुहरूले आत्मशुद्धिको प्रतीकका रूपमा स्नान गरी शुद्ध भोजन ग्रहण गर्छन्। त्यसपछि उनीहरू निराहार व्रत बस्छन् र अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिँदै परिवारको सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्छन्। पर्वको अन्तिम दिन बिहानै उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिँदा घाटमा ‘जय छठी मइया’का नारा गुञ्जिन्छन्।

श्रद्धा र सद्भावको संगम

छठ केवल धार्मिक अनुष्ठान होइन, यो सद्भाव र सहअस्तित्वको पर्व पनि हो। छरछिमेक र समुदाय एकैसाथ जुट्छन् । कसैले घाट सजाउँछ, कसैले व्रतालुलाई सहयोग गर्छ, कसैले प्रसादका फलफूल ल्याउँछ। केरा, नरिवल, भोगटे, स्याउ, ईख र सख्खरको प्रयोग गरी तयार गरिएका प्रसादहरूलाई सूर्यलाई अर्पण गरेर पछि घरमा बाँडिन्छ।

सामाजिक र सांस्कृतिक एकताको प्रतीक

तराई–मधेशमा छठको अर्थ केवल धार्मिक आस्था मात्र होइन, सामाजिक एकताको भाव पनि हो। हिन्दु र अन्य समुदायका मानिसहरू पनि यसमा सहभागी हुन्छन्। छिमेकी देश भारतदेखि नेपालका सीमावर्ती गाउँहरूमा छठले एउटै भाव जगाउँछ । अस्ताउँदो सूर्यमा आस्था, उदाउँदो सूर्यमा आशा।

रातभरको तयारी, बिहानको उज्यालो

रातभर छठघाटमा भजन, धुन र दीपमालाको रौनक रहन्छ। पोखरीमा प्रतिबिम्बित हजारौं दियोहरू जस्तै लाग्छ । मानौं सम्पूर्ण आस्था उज्यालोको प्रतीक्षामा हो। र जब बिहानको पहिलो किरण क्षितिजबाट निस्कन्छ, व्रतालुहरू हात जोडेर अर्घ्य दिन्छन्, अनि छठी माताको स्तुति गुञ्जिन्छ ।

“छठी मइया सबके काज संवार द ।” छठ समाप्त हुन्छ, तर यसको प्रकाश र आस्था प्रत्येक घर र मनमा बाँकी रहन्छ।