Khabar Dabali Logo
  June 5, Fri

लकडाउन : ‘लक’ अर्थात वर्गीय भाग्य

कोरोनाको संक्रमण सुरु भएयता जब लकडाउन भयो गरिव मजदुर वर्गले रोजगारी मात्रै गुमाएनन् अपमानितसमेत भए । उनिहरु मध्ये कति डेराबाट निकालिए अनि कति खुला आकाशमुनी बस्न बाध्य बनाइए । शहरमा उनिहरुलाई कोरोना फैलाउने बाहकको रुपमा चित्रित गरियो । अपमानित यतिसम्म भयो कि ईटाभट्टमा श्रम गरेका रोल्पाली श्रमिकहरुलाई रातारात ट्याक्टरमा हालेर शहर निकाला गरियो ।

राहत वितरणका क्रममा ईटहरिको दुहविमा भएको झडप र स्याङजाको चापाकोट नगरपालिकामा राहत वितरण गर्नेको तर्फबाट भएको भनिएको कुटपिट को कारण के होला ? काठमाडौ महानगरकै वडाहरुमा राहत वितरणमा राजनीति भयो भन्ने गुनासो आयो । प्यूठानको मल्लरानि गाउँपालिका दलित समुदायमाथि राहत वितरणमा झेल भएको भनि गुनासो भयो । कतै गरिव मजदुर वर्गलाई राहत वितरण गर्दा भएको बदमासि त होईन ?

पृष्ठभूमि

यतिबेला विश्व कोरोना भाईरस महामारिको चपेटामा परेको छ । लगभग संसारका सबै जसो मुलुकहरु कोरोनासँग जुधिरहेका छन् । विश्वकै महाशक्ति भनिने राष्ट्रदेखि साना–ठूला सबै देशयसैको प्रतिकारमा मौजुदा बल प्रयोग गरेका छन् । विश्वको अधिकतम भु–भाग अहिले कुनै न कुनै रुपको लकडाउन छन् ।

पंक्तिकार लकडाउन वर्गीय कसरि हुन्छ भन्ने सन्दर्भमा सानो विषय जोड्न चाहन्छ । खासमा कोरोना विपद आफैँमा वर्गीय दुश्मन हुँदै होइन् तर हामीले निर्माण गरेको सामाजिक, आर्थिक र राजनैतिक व्यवस्थाले गरिब मजदुर वर्गको जीवनमा नकरात्मक असर गरिरहेको छ । यसले निम्नवर्गीय मानिसहरुको जीवनलाई नै ‘लक’ अर्थात् भाग्यमा भर पर्नुपर्ने बनाएको छ ।

गरिव मजदुर जनताको लागि लकडाउन

विश्वका लाखौँ मजदुर आफ्नो भाग्य कर्ममा खोज्दछन् । दैनिक मजदुरी गरेर एक छाक बल्ल तल्ल टार्ने जनताहरुको संख्या नेपालमा पनि उच्च नै छ । मिठो, मसिनो र राम्रो भन्ने कुरा यो बर्गको निम्ति सपना नै हो । संकटको बेला बाहेक सहज अवस्थामा पनि यो बर्गको भाग्य ठगिएकै हुन्छ । कामको लागि संघर्ष र काम प्राप्तपछि दामको लागि पनि संघर्ष नै गर्नुपर्ने हुन्छ । मजदुर वर्गको जीवन भाग्य खोज्दा खोज्दै चिहानमा पुग्छ । मजदुरको श्रम पसिनाले भाग्य कहिल्यै भेट्दैन तर उनिहरुको रगत र पसिनाले उच्च वर्गको भाग्य भने चम्किरहेको हुन्छ । न राम्रो उपचार न उपयुक्त शिक्षा बस् एक छाक खाने र एकसरो लाउने कुरा पुग्दा तेही नै भाग्यमानी सम्झन्छन् ।

देशमा कस्तो राज्यव्यवस्था छ भन्ने कुरासँग यो बर्गको खासै चाँसो रहँदैन किनकी फरक–फरक राज्यव्यवस्था र राजनैतिक दलको व्यवहारले यो गरिखाने वर्गको जीवनस्तर नउकासेको कुरामा यिनीहरु भुक्तभोगि छन् । यसरी बुझौँ कि राजनीतिक प्रणालि र राज्य प्रति यिनीहरु नास्तिक हुन् । पटक–पटक ठगिने र पटक–पटक विश्वास पनि गरिहाल्ने चरित्रले गर्दा ठगिनु कुनै नौलो कुरा भएन ।

स्वभाविक हिसाबले मजदुरको संख्या गाउँमा भन्दा शहरमा बढि छ । तर, दुख शहर या गाउँमा भएपनि उस्तै हो । गाउँका मजदुर शाहु, जमिनदार र बचेखुचेका मुखियाबाट ठगिन्छन् भने शहरका मजदुर ठेकेदार दलाल र उद्योगीबाट । काम पाईने हिसाबले श्रम गर्नको लागि उपयुक्त स्थान शहर नै हो । ग्रामिण भेगबाट श्रम गर्नको लागि ठूलो संख्यामा स्थायी या अस्थायी रुपमा मानिसहरु शहर पस्दछन् । कोही एक्लै त कोही सपरिवार श्रमको खातिर शहर प्रवेश हुन्छ । जव संकट सुरु हुन्छ त्यही गरिव मजदुर वर्ग मारमा पर्दछन् ।

कोरोनाको संक्रमण सुरु भए यता जब लकडाउन भयो गरिव मजदुर बर्गले रोजगारी गुमाएसँगै अपमानितसमेत भए । उनिहरु मध्ये कति डेराबाट निकालिए अनि खुला आकाशमुनी बस्न बाध्य बनाइए । शहरमा उनिहरुलाई कोरोना फैलाउने वाहकको रुपमा चित्रित गरियो । अपमानित यतिसम्म भयो कि ईटाभट्टमा श्रम गरेका रोल्पाली श्रमिकहरुलाई रातारात ट्याक्टरमा हालेर शहर निकाला गरियो । अकस्मात् घोषणा गरिएको लकडाउनले डेराबाट श्रम गर्न या खोज्न बाहिर निस्केका मजदुरहरु डेरामा पुग्न सकेनन् भने प्रहरीको लाठि र बुट खाँदै डेरासम्म पुगेकाहरुलाई घरभित्र प्रवेश गर्नसम्म रोकि । उनिहरु न घर न डेराका भए ।

खुला आकाश, रुख अनि पुलमुनि बस्न बाध्य भए । सामान्य बिरामी पर्दा रेफरदेखि रेफरको चक्रमा फसेर अकाल मृत्युवरण गर्न परेको छ । रोजगारी गुमाएसँगै सुकिला मुकिलाको हेपाहा प्रवृत्तिले अपमानित बन्न पुगेका मजदुर वर्ग मानसिक रोगीसमेत बन्ने स्थिति बनेको छ । रोगसँग प्रतिरोध गर्न सक्ने हैसियत नभएपछि अनिश्चित भविष्य सहन नसकेर आत्मा हत्या गर्न सक्ने जोखिम बढेको छ । अहिले प्रश्न उठेको छ, लकडाउन मजदुर वर्गको लागि कतै कर्म नै लक हुने त होइन ?

लकडाउन केहि पुँजीपतिको लागि भने भाग्य बन्यो

हुने खाने वर्गको पुँजीपतिको लागि भने यो लकडाउन ‘लक’ अर्थात भाग्य नै सावित भैदियो । अघिपछि एक दिनको समय पनि परिवार र समाजलाई खर्च गर्न भ्याईनभ्याई हुने अवस्थामा लकडाउनले एउटै भान्सामा भान्सा गर्ने अवसर जुराईदियो भने समाजमा कथित डोनर बन्न पाउने सौभाग्य जुराईदियो । कोरोनाको यो विपद्मा तिनका घर महल भव्य बार, रेष्टुरेन्टमा परिणत भए । तिनिहरुले पुकार्दै होलान् अझ लम्बियोस लकडाउन र हुन पाईयोस यो समाजको दानविर ।

यो ठालु वर्गले लकडाउन पछिको अवस्था झन् सुनौलो हुनेछ भन्ने कल्पना गर्दै थप ह्विसकीको वोतलको सिल तोडिरहेको छ । सुनौलो नहोस् पनि कसरी राज्य जो आर्थिक संकटमा पर्ने छ यो विषम परिवेशको अवस्थामा सारा आर्थिक वागडोर यिनैले सम्हाल्ने हुन् । बजारको मूल्य निर्धारण यिनैले गर्ने हुन् । राज्यका निकायलाई धम्काएर वा प्रलोभनमा पारेर ठूलो मात्रामा ट्याक्स फ्रि गराएर बर्षौलाई पुग्ने कच्चा पदार्थ आयत गर्ने र गरिव मजदुर किसानलाई ढाड भाचिने गरे मूल्य निर्धारण गरि लकडाउनमा मोज गरेको खर्चको पुर्ताल गर्नेछन् । बजारमा कार्टेलिङ र सिन्डिकेट खडा गरेर हाहाकार वातावरणको निर्माण गर्नेछन् । राज्यलाई संकटको बेलामा सहयोग कसरी गर्नुपर्छ भन्ने कुरा टाढा जानु पर्दैन तर यिनको द्र्ष्टविहिन आँखाले देख्दैन् खालि लकडाउनको अवस्थामा कसरी धन्दा चलाउने र लकडाउन पछि कसरि धन्दा विस्तार गर्ने भन्ने बाहेक यिनको दलालि दिमागले सोंच्न सक्दैन ।

कोरोनाको कारण सिर्जित विपत्तीले ब्रेक गरेको आपूर्ति श्रृखंलालाई यिनिहरुले लामो समयसम्म निरन्तरता दिनेछन् । संकटमा पनि एश, आराम, मनोरन्जन गर्न माहिर हुन्छन् यी बर्ग । कदम कदाचित राज्यलाई सहयोग गरिहाले भनेपनि त्यो देखाउने मात्र हुन्छ सकेसम्म राज्यलाई झुकाएर भित्रै अर्कै नजायज सम्झौता गर्न बाध्य बनाउछन् । यिनले राहतको निम्ति राज्यकोषमा जम्मा गर्ने रकमभन्दा धेरै रकम आफ्नै सिस्टमबाट सहयोग गर्छन् । यसरी आफ्नै सिस्टबाट सहयोग गर्दा उनिहरुले आफ्नो बस्तु वा सेवाको बढि उपभोग गर्ने वर्ग चयन गर्दछन् । यस्तो सेवा वा बस्तु गरिव किसान मजदुर बर्गले उपभोग गर्दैन अत यिनको सहयोग वा अनुदान विचौलियाले नै प्राप्त गर्दछन् ।

अझ स्पष्ट भन्दा दलित सिमान्तकृत समुदाय र पिछडिएको क्षेत्रले सहयोग प्राप्त गर्दैनन्। सहयोगकै बहानामा यिनिहरुले गरिव दलित सिमान्तकृत क्षेत्रमा बस्तु तथा सेवाको प्रचार प्रसार गर्दछन् । यिनिहरुले गर्ने सहयोग मागमा आधारित नभै थोपरिएको हुन्छ । जस्तो कि चाउचाउ उत्पादन गर्ने उद्योगका साहुले वितरण गर्ने राहत चाउचाउ नै हुन्छ जुन राहत आवश्यक पर्नेलाई नचाहिने पनि हुन सक्छ । यसो गर्नुको मूल कारण संकटको बेलामा सहयोगको नाममा आफ्ना उत्पादनको अधिकतम प्रचार प्रसार गर्नु हो र कमसल खालको बस्तु वितरण गरि राज्यलाई सहयोग गरेको नाममा रकमको आयतन बढाउने हो ।

राज्यले यिनका हर्कत थाहा पाएर नै एकद्वार प्रणालीबाट राहत वितरणको कानूनी प्रावधान छ तर यिनिहरुलाई मुलधारमा ल्याउन भने गाह्रो नै हुन्छ । कोरोनाको प्रकोपले उच्च वर्गलाई अतिकम नोक्सान गर्न सक्छ त्यो पनि आर्थिक रुपमा होईन भौतिक रुपमा मात्र । यो समूहमा मानविय नोक्सान हुने संख्या कोरोनाकै कारणले ठूलो हुँदैन किनकि घगडान अस्पतालहरूले यिनिहरुलाई मजदुरलाई जसरी रेफरको जालोमा पार्दैनन् सकेसम्म उच्च स्तरको उपचार सेवा प्रदान गर्दछन् । यो कुरा स्पष्ट आँकलन गर्न सकिन्छ कि कोरोना कहर व्यवस्थापन हुने समयसम्म सुकिला मुकिलाको आर्थिक तथा मानवीय क्षतिको तुलनामा गरिव मजदुर वर्गको क्षति तुलनायोग्य हुँदैन । मजदुरलाई जस्तो एक ठाउबाट अर्को ठाउँमा सेवा प्राप्त गर्नको लागि आवतजावत गर्न कुनै समस्या हुँदैन खासमा लकडाउनको उल्लङघन गर्ने यहि वर्ग हो यिनको उल्लघनलाई कानुनी रुपमा विविध तरिकाले वैध बनाइन्छ ।

राज्यको दायित्व

राज्यले यतिबेला कुन बर्गको लागि राहत प्राथमिकतामा राख्ने हो सोंच्नु पर्ने हुन्छ । हुनत राहत सबैको लागि आवश्यक देखिन्छ तर पनि गरिब मजदुर वर्गलाई प्राथमिकता राख्नु राज्यको दायित्व हो । तत्कालको विपद्लाई व्यवस्थापन गर्न ल्याईएका असङगठित क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक वर्ग तथा असायहरुलाई राहत उपलब्ध गराउने सम्बन्धि नमुना मापदण्ड २०७६ र कोभिड १९ का कारण प्रभावित क्षेत्रहरुका लागि राहत सुविधा प्रदान गर्ने कार्य योजना २०७६ दुवै उपयुक्त छन् । राहत वितरणको सन्दर्भमा नमुनालाई आधार मानि थपघट समेत गर्न सक्ने गरि स्थानिय तहले मापदण्ड तयार गर्न सक्ने प्रावधान छ । यस परिवेशमा स्थानिय तहले राहत वितरणमा कस्तो कस्तो क्षेत्र संशोधन गर्लान ? यो विचरणिय छ ।

राहत वितरणका क्रममा ईटहरिको दुहविमा भएको झडप र स्याङजाको चापाकोट नगरपालिकामा राहत वितरण गर्नेको तर्फबाट भएको भनिएको कुटपिट को कारण के होला ? काठमाडौ महानगरकै वडाहरुमा राहत वितरणमा राजनीति भयो भन्ने गुनासो आयो । प्यूठानको मल्लरानि गाउँपालिका दलित समुदायमाथि राहत वितरणमा झेल भएको भनि गुनासो भयो । कतै गरिव मजदुर वर्गलाई राहत वितरण गर्दा भएको बदमासि त होईन ? राज्यले यस तर्फ ध्यान दियोस् ।

अहिले भैरहेको लकडाउन अनन्त काल सम्म लम्बाई रहँदा गरिवको घरमा चुलो बल्दैन यो कुरा विचार गरियोस् । लकडाउन मात्रै समस्याको समधान होइन विचार गरियोस् । लकडाउन लम्बाउदै गर्दा संक्रमितको पहिचान बर्गिकरण र उचित उपचार पद्धति द्रुत गतिमागर्ने विषय ध्यान जाओस् । कोरोना रोकथामको सन्दर्भमा सरकारको भूमिका सकरात्मक नै देखिन्छ यद्यपि गरिव मजदुर वर्गको जीवन रक्षाको निम्ति हस्तक्षेप अपरिहार्य देखिको छ ।

चैत २६ गते, २०७६ - १६:१८ मा प्रकाशित

यो नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार संस्था हो । हामी तपाईहरुमा देशविदेशका समाचार र विचार पस्कने गर्छौ । तपाईको आलोचनात्मक सुझाव हाम्रा लागी सधै ग्रह्य छ । हामीलाई पछ्याउनुभएकोमा धन्यवाद । हामीबाट थप पढ्न तल क्लिक गर्नुहोस् ।

नेपाल कसरी अपमानित हुँदै आयो ?

नेपाल कसरी अपमानित हुँदै आयो ?

नेपाल एकपछि अर्का घटनाबाट अपमानित हुँदै आएको छ । यो अपमान सत्तामा रहने शासकले आफ्नो सत्ता जोगाउन गरेका...   
पाकिस्तानमा ९८ जना सवार जहाज दुर्घटना

पाकिस्तानमा ९८ जना सवार जहाज दुर्घटना

काठमाडौं । पाकिस्तानको कराँची विमानस्थलनजिकै पाकिस्तान इन्टरनेशनल एइरलाइन्स (पीआईए)को यात्रुवाहक...   

थप २० जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, संक्रमितको संख्या ५०७ पुग्यो

काठमाडौं । नेपालमा थप २० जनामा कोरोना भाइरस (कोभिड–१९)को संक्रमण पुष्टि भएको छ । शुक्रबार स्वास्थ्य...   

थप ९ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, संक्रमितको संख्या ४५३ पुग्यो

काठमाडौं । झापामा ८ सहित थप ९ जनामा कोरोना भाइरस (कोभिड-१९) संक्रमण पुष्टि भएको छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या...   

कोरोना संक्रमितको संख्या डरलाग्दो बढेकाे भन्दै विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनायाे चिन्ता

काठमाडाैं । विश्व स्वास्थ्य संगठनले कोरोनाभाइरसबाट संक्रमितको संख्या एकै दिन ठूलो संख्यामा भेटिएको...   

कर्णाली प्रदेशसभाको बैठक तयारी, मुख्यमन्त्रीसहित १६४ को स्वाब सङ्कलन गरियाे

काठमाडाैं । कर्णाली प्रदेशका मुख्यमन्त्री महेन्द्रबहादुर शाही, मन्त्रीहरु तथा प्रदेशसभा सदस्यसहित...   
उपत्यकाका सबै नाका शिल गर्न गृहमन्त्रालयको परिपत्र, काठमाडौं छिर्न कोरोना परिक्षण रिपोर्ट हुनुपर्ने

उपत्यकाका सबै नाका शिल गर्न गृहमन्त्रालयको परिपत्र, काठमाडौं छिर्न कोरोना परिक्षण रिपोर्ट हुनुपर्ने

काठमाडौं । गृह मन्त्रालयले काठमाडौं उपत्यकामा बढ्दो कोरोनाको जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै उपत्यकाका सबै...   
चिनियाँ वैज्ञानिकको दाबी : भेटियो कोरोनाको औषधी, अब उपचार गर्न भ्याक्सिन नचाहिने

चिनियाँ वैज्ञानिकको दाबी : भेटियो कोरोनाको औषधी, अब उपचार गर्न भ्याक्सिन नचाहिने

काठमाडौं । कोरोना महामारीको प्रकोपका बीच चीनबाट एक सुखद खबर बाहिरिएको छ । चिनियाँ वैज्ञानिकहरुबाट...   
अमेरिकामा कोरोनाबाट धनीभन्दा गरिबहरुको मृत्यु बढि

अमेरिकामा कोरोनाबाट धनीभन्दा गरिबहरुको मृत्यु बढि

काठमाडौं । अमेरिकामा कोरोना संक्रमणको असर आय, नस्ल र उमेरको आधारमा भएको देखिएको छ । संक्रमित तथा संक्रमणबाट...   

क्वारेन्टिनको सुरक्षाकाे जिम्मा नेपाली सेनालाई

जुम्ला । जुम्लाको सदरमुकाम खलङ्गास्थित कर्णाली प्राविधिक शिक्षालयमा निर्माण गरिएको जिल्लास्तरीय...   
अरु धेरै

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:

अन्य समाचारहरु:
Top