Khabar Dabali Logo
  October 24, Thu

नेपालको तराईलाई जलाशय बनाउँदै भारत हरित क्रान्तिको योजनामा

०६५ सालमा भारतले सप्तकोशीको बाँध नखोलेको कारणले नदीको किनारको छेउछाउबाट ५५ हजार मानिसहरुको घरबास उठ्यो । ४ वटा गाविसको पुरै खेती गयो । त्यसपछि पनि तराईमा निरन्तर डुबानले क्षती पु-याइरहेको छ । बाढीले भन्दा पनि डुबानले समस्या बनाईरहेको छ ।

अन्तराष्ट्रिय नियम मिचेर बनाइएका बाँधका कारण नेपाली भूमी वर्षेनी डुबानमा पर्दै आईरहेका छन् । भारतले बनाएका दर्जनौं ठुला बाँध र सीमा सडकको नाममा दशगजा क्षेत्रमा बनाउँदै गरेको ड्यामका कारण तराईका भूमि हिउँदमा सुख्खा हुने र वर्षामा पुरै जलमग्न हुने अवस्थामा पुगेका छन् ।

हिउँदमा सिंचाईको लागि आफ्नै पानी पनि प्रयोग गर्न नपाउनु अनि वर्षाको बेलामा सबै डुबेर जलमग्न भएको हेर्न नेपाली बाध्य छन् । पछिल्लो समय त यस्तो बन्दै छ कि पश्चिमदेखि पूर्वसम्मै तराईका अधिकांश भू–भागबाट नेपालीहरु पुरै विस्थापित नै हुने अवस्था बनिरहेको छ ।

उठिबास बनाउने दर्जनौं ठुला बाँध
अहिलेसम्म भारतले नेपाली भूमि भित्रै नेपाली नदि नै छेकेर १८ वटा ठुला बाँधहरु बनाईसकेको छ । प्रत्येक बाँधले नेपाल तर्फ क्षति पु¥याई रहेको छ । हिउँदको बेलामा पानी जति सबै लैजाने अनि वर्षाको बेलामा पानी थुनिदिएर पुरै डुबानमा पार्ने खालको काम भारतीय पक्षको छ ।

पश्चिमको कञ्चनपुरदेखि कैलालीसम्म मोहना नदिमा बाँधिएको बाँधले वरपरको क्षेत्रमा ठूलो क्षति पु-याइरहेको छ । यता बर्दियामा गिरिजापुरी र बबई नदिको बाँधले त्यस्तै वितण्डा मञ्चाउँछ । नरैना र लक्ष्मणपुर बाँधले बाँकेमा पु-याएको क्षति बारे सबै नै जानकार नै छन् । लक्ष्मणपुर बाँधले राप्ती नदिको किनार क्षेत्र हुलिया सधैं डुब्ने गरेको छ ।

यता कोइलावास बाँधले दाङको कोइलावास क्षेत्रमा त्यस्तै समस्या बनाईरहेको छ । महलीसागर बाँधले कपिलवस्तुमा वर्षेनी क्षति पु-याइरहेको छ । बाँधका कारण सयौं हेक्टर जमिन पुरै जलमग्न हुँदा नेपालीले बालीनाली नै लगाउन नसक्ने अवस्था छ ।

रुपन्देहीको दक्षिणी क्षेत्रमा सीमासँगै भारतले बनाएको खुर्दलोटन बाँधका कारण सयौं हेक्टर जमिन डुबानमा पर्दै आएको छ । भारतले आफ्नो रसियावाल, खुर्द र लोटनलाई बचाउन नेपाली भु–भाग पुरै डुबानमा पार्दै आएको छ ।

गण्डक क्षेत्रमा बाँधिएको बाँधका कारण नवलपरासीको तल्लो क्षेत्रका बस्तीहरु विस्थापित नै हुन पुगेका छन् । भारतको बिहार र उत्तर प्रदेशका लाखौं भू–भाग सिंचाई गरिने उक्त बाँधबाट भने नेपालले वर्षाको बेलामा मात्रै पानी पाउँछ । वर्षाको बेलामा पुरै नेपाली भू–भाग डुबानमा पर्ने तर हिउँदमा सिंचाईको लागि एक थोपासमेत नपाउने अवस्था छ । बारा र पर्साका कयौं भू–भाग वर्षाको बेला गण्डक बाँधले पुरै जलमग्न हुने गरेको छ ।

गौरभन्दा तलपट्टि बनाएको बैरगनिया रिंग ड्यामले गौरको कुन अवस्था छ सबैलाई थाहा छ । अहिले नै बाँधको ढोका नखोल्दा रौतहट पुरै डुबानमा पर्यो । त्यहाँ ठूलो क्षति भएको विषय मिडिया मार्फत नै सार्वजनिक भएको छ ।

भारतले पाइलट प्रोजक्ट भनेर कोसीलाई जसरी डाईभसर्न गरेको त्यसको कारण सुनसरी, सप्तरी, झापा र मोरङमा वर्षेनी असाध्यै ठुलो क्षति गराउने गर्दछ । सन् १९५४ मा मातृकाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री हुँदा गरिएको सम्झौताले निर्माण भएको बाँधले आज तराईको पूर्वी क्षेत्रबाट ठुलो जनसंख्या विस्थापित हुने अवस्थामा पुगेको छ । लाखौं मानिसहरु विस्थापित नै भईसकेका छन् ।

कोशी बाँधको छेउछाउका रामपुरा, योगनियाँ गोवगाढा, हनुमाननगरलगायतका गाउँहरु वर्षा सुरुभएसँगै पुरै सुनसान नै हुन्छन् । आज त्यहाँ मानिस नै नरहने अवस्था बनेको छ ।

सडकको नाममा बनाईएको बाँधले झन् ठुलो समस्या निम्त्याउँदै
भारतले तराई क्षेत्रका नदिहरुमा बाँध मात्र बाँधिरहेको छैन् तराईलाई पुरै जलाशय बनाउन पुर्वदेखि पश्चिमसम्मै सडकको नाममा नयाँ शैलीको बाँध पनि बनाईरहेको छ ।

भारतले अहिले पाकिस्तानदेखि भारतको मेघालयसम्मै छुने गरि सिमा सडकको नाममा बाँध बनाईरहेको छ । सीमा सडकको नाममा बनाइएको बाँधको लम्बाई करिब २२०० कि.मि छ । सीमाभन्दा १० किलोमिटरदेखि २५ कि.मि. मात्रै तल बनाइएको त्यो सडक अन्नतः बाँध नै हो ।

त्यो बाँध ४ देखि ३१ मिटरसम्म चौडाईको छ । अहिले नै त्यसको उचाई ५ देखि ८ फिटसम्म छ । त्यसले नेपालबाट भारत तिर बग्ने सम्पूर्ण नदिनाला र साना खोस्ला खोल्सीहरुको सबै बहावहरुलाई छेकिदिन्छ । अहिले नै सानातिना खोलाहरु त्यहि सडक मार्फत रोकिएका छन् । पानी जाने बाटो निकास पनि साह्रै सानो बनाएर ठुलो वर्षा वा बाढी आउँदा नेपालतिर नै रोकिने अवस्था बनाइएको छ ।

एकातिर नदिहरुमा बाँध निर्माण गर्दै जानु र अर्को तिर सडकको नाममा पुर्वदेखि पश्चिमसम्मै अग्लो संरचना निर्माण गरेर नेपाली भू–भागबाट बग्ने सबै नदिनाला रोक्नुको पछाडि नेपालको तराई क्षेत्रलाई पुरै जलाशय बनाउने योजना हो भन्ने कुरा प्रष्ट हुन्छ ।

भारतको नदि जडान योजना
भारतले दिर्घकालिन योजनाअन्तर्गत नदि जडान योजना सुरु गरेको छ । त्यो नदि जडान योजनाको मुल उद्देश्य १२ हजार ५ सय किलोमिटर नहर बनाउने छ । भारतका पाँच वटा ठूला महानगरमा खानेपानीको व्यवस्थापनका साथै ५० वटा जिल्लामा खानेपानी पु-याउने त्यो परियोजनाको लक्ष्य छ । जसको लागि ७३ अर्ब घन लिटर पानी जमाउने योजना छ ।

नेपालका हिमाली र पहाडी क्षेत्रमा २९ वटा हाईड्यामहरु निर्माणको योजना पनि भारतले बनाएको छ । ति २९ वटा हाईड्यामको कामबाट उसले स्वच्छ पानी सञ्चित गर्दै भारत पु-याउन सक्छ ।

अहिले भारतले आफ्नो २ सय ५ वटा जिल्ला र मरुभूमिकरण भएको दक्षिण/पश्चिम क्षेत्रको ३ करोड ६० लाख हेक्टर जमिन सिंचाई गर्ने योजना अघि सारेको छ । त्यसका लागि नेपाल, भुटान, सिक्किम र काश्मिरमा हाईड्यामहरु निर्माणको परियोजनाहरु अघि बढेका छन् ।

प्रत्येक वर्ष भारतमा ८३ वटा उत्तर पूर्वी जिल्लाहरु जलमग्न हुने गर्दछ । अहिले पनि जलमग्न भईसकेका छन् । तिनलाई व्यवस्थापन गर्नको लागि पनि भारतले हाईड्यामहरुको योजना पनि अघि सारेको हो । जब उच्च पहाडी तथा हिमाली भू–भागमा हाईड्यामहरु निर्माण हुन्छन् तब नै नदीहरुलाई व्यवस्थित गर्न सम्भव हुन्छ । नदिनालाहरुको व्यवस्थापनसँगै भारतमा वर्षेनी हुने डुबानको समस्या पनि हल हुन्छ भन्ने भारतको ठम्माई हो ।

तराईमा जलाशय, भारतमा हरित क्रान्ति
पाकिस्तानको सिमादेखि पूर्वको मेघालयसम्म बाँध बनाउने भारतको योजना हो । त्यसको नाम सिमा सडक भनेर दिइएको छ । मनसुनको समयमा नेपालको तराईमा पानी जम्मा गर्ने र सुख्खा याममा आवश्यकता अनुसार लैजाने भारतको योजना छ ।

भारत नेपालको तराई क्षेत्रमा जलाशय निर्माण गरेर उत्तर र पुर्व क्षेत्रमा नदि नियन्त्रण गर्दै सिंचाईको काम गर्न चाहन्छ । अहिले सीमा क्षेत्रमा बनिरहेको सडक त्यहि योजनाको अंश हो । त्यो कुरा सबैले खुला आँखाले देख्न सक्छन् । नेपालको पहाडी भेगमा पनि जलाशय निर्माण गर्ने र तराई भेगमा पनि जलाशय निर्माण गरेर भारतले आफुँलाई हरित क्रान्तिमा अगाडि लैजान खोजेको छ ।

अन्न उत्पादनमा बृद्धि गर्ने, ठुलो स्तरमा विद्युत उत्पादन गर्ने, प्रत्येक वर्ष २० करोडभन्दा बढि रोजगारी सिर्जना गर्दै भारतलाई हरित क्रान्तिमा लैजाने उसको योजना छ । जसको लागि नेपालको अस्थित्व समाप्त पार्ने खेलमा भारत लागेको छ ।

लम्पसारवादी सरकार
नेपालको पहाडी तथा हिमाली भेगमा जलाशय निर्माण गर्दा भारतलाई पनि जोखिम हुन्छ । भौगोलिक जटिलता र प्राकृतिक प्रकोपले ति जलाशयको भविष्य अनिश्चित छ । त्यो फुट्यो भने नेपालमा त स्वभाविक ठूलो क्षति ै हुन्छ नै सँगै भारतमा पनि त्यसले ठुलो विनाश निम्त्याउँछ । तर त्यहि मुर्खतापूर्ण काममा अहिले मोदी सरकार लागिपरेको छ । दुःखको कुरा भनौं, त्यहि मुर्खतापूर्ण काम रोक्नभन्दा पनि नेपाली पक्ष त्यसैलाई सघाउ लागिपरेका छन् ।

नेपालमा प्रत्येक बन्ने सरकार भारतसँग लम्पसार पर्ने गरेको छ । नयाँ सरकार बन्ने वित्तिकै एउटा न एउटा सम्झौता गरिहाली हाल्नु पर्ने संस्कृति जस्तो बनेको छ । जस्तो महाकाली सन्धी ०५२ सालमा गरियो । यो नेपालको पक्षमा कहिँ पनि थिएन् । पुरै भारतको पक्षमा थियो ।

शेरबहादुर देउवाको पालामा ०५८ सालतिर उच्च कोशी बाँध निर्माण भएको छ । शुशिल कोइरालाको नेतृत्वमा तत्कालिन अवस्थामा भएका सबै राजनीतिक पार्टीहरुको सहमतिमा माथिल्लो कर्णाली सम्झौता भएको छ । अरुण तेस्रो सम्झौता पनि भईसकेको छ ।

भारतले २९ वटा हाईड्याम बनाउनको लागि भर्खरै आफ्ना मान्छेमार्फत कानुनी प्रक्रिया पुरा गरेर अनुमति लिएर बसेको छ । कर्णाली, भेरी, मध्यमस्र्यादी दोस्रो, तामाकोसी तेस्रोलगायतका परियोजनाहरु भारत सरकारलाई नेपाल सरकारले सुम्पीसकेको छ । यी सबै परियोजनाको मुल लक्ष्य भनेको नेपालको पहाडी क्षेत्रमा हाईड्याम बनाउनु र त्यसको पानी भारतमा व्यवस्थित रुपमा लैजानु हो ।

अर्को विद्युतको तिनवटा भण्डारण गर्ने पनि भारतको योजना छ । नेपाल, सिक्किम, भुटान, काश्मिरलगायतका ठाउँबाट निकालिएको बिजुली पुर्वको पुणेँ, मध्य क्षेत्रको फरपुर र पश्चिम क्षेत्रको बरेलीमा उसले भण्डारण गर्दैछ । भुटानलाई जसरी विद्युत निश्चित गरेको छ त्यसैगरि नेपाललाई पनि उसले सिमित गर्न खोजेको छ । उद्योगधन्दाहरु खोल्न नपाउने, घरायासी आवश्यक पर्ने विद्युत मात्र उपलब्ध गराउने भारतको योजना छ ।

अन्त्यमा,
तराई क्षेत्रमा हिउँदमा सिँचाईको अभाव र वर्षामा डुबानको समस्या भारतीय योजनाको सामान्य अंश मात्रै हो । अरु त अरु भारत नेपालकै अस्थित्वलाई सिध्याउने गरि अघि बढेको छ ।

यत्रो तराई डुब्दा पनि कुनै आवाज नउठाउनु, कुनै सर्वेक्षण गरेर भारतलाई पछि हट्नको लागि वाध्य नपार्नु यो सबै विषयहरुले प्रष्ट बनाएको छ हामी आत्मसमर्पणवादको सिकार भएका छौं । हामी यो सिकारबाट मुक्त नभएसम्म तराईका जनतालाई बचाउन सक्दैनौं । नेपाली जनताको रक्षा गर्न सक्दैनौं । कतिपयले प्रश्न गर्छन्, तराई मधेशको नाममा राजनीति गर्नेले यो विषय किन उठाउँदैनन् भनि । प्रष्ट छ, ति अंगिकृत उतैको राजनीति गर्छन् । तिनले राष्ट्र र राष्ट्रियताको पक्षमा वकालत गर्छन् र नेपाली जनताले राहत पाउँछन् भन्ने कुरा बेकारको आश मात्रै हो ।

(लेख नेकपाका नेता भण्डारीसँग खबर डबलीले गरेको कुराकानीको आधारमा तयार पारिएको हो ।)

साउन ६ गते, २०७६ - १२:०५ मा प्रकाशित

यो नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार संस्था हो । हामी तपाईहरुमा देशविदेशका समाचार र विचार पस्कने गर्छौ । तपाईको आलोचनात्मक सुझाव हाम्रा लागी सधै ग्रह्य छ । हामीलाई पछ्याउनुभएकोमा धन्यवाद । हामीबाट थप पढ्न तल क्लिक गर्नुहोस् ।

बल्गेरियाबाट ब्रिटेन आएको लरी कन्टेनरभित्र ३९ शव फेला, घटना सनसनीपूर्ण

बल्गेरियाबाट ब्रिटेन आएको लरी कन्टेनरभित्र ३९ शव फेला, घटना सनसनीपूर्ण

एजेन्सी । ब्रिटेनको पूर्वी शहर इसेक्समा एक लरी कन्टेनरभित्र ३९ शव फेला परेको छ । वाटरग्लेड औद्योगिक...   
लगेजको तौल घटाउन युवतीले गरिन् यस्तो काम

लगेजको तौल घटाउन युवतीले गरिन् यस्तो काम

एजेन्सी । हवाइजहाजमा यात्रा गर्दा निश्चित तौलभन्दा धेरैको ब्यागेज भयो भने अतिरिक्त पैसा तिर्नुपर्छ,...   
झारखण्डमा कांग्रेस अन्य दललाई ठुलो झण्ड्का, दर्जन शीर्ष नेता र विधायकद्धारा भाजपा प्रवेश

झारखण्डमा कांग्रेस अन्य दललाई ठुलो झण्ड्का, दर्जन शीर्ष नेता र विधायकद्धारा भाजपा प्रवेश

एजेन्सी । विधानसभाको मुखैमा झारखण्डमा कांग्रेस र झामुमोलाई ठुलो झड्का लागेको छ । कांग्रेस र झामुमोका...   
४४ वर्षकी सू २२ औं सन्तानको आमा बन्दै, सूको परिवार ब्रिटेनकै ठुलो

४४ वर्षकी सू २२ औं सन्तानको आमा बन्दै, सूको परिवार ब्रिटेनकै ठुलो

एजेन्सी । ब्रिटेनको सबैभन्दा ठुलो परिवारकी ४४ वर्षिया महिला सू रैडफोर्ड १५ हप्ताकी गर्भवती छिन् ।...   
हङकङको आन्दोलन आक्रामक बन्दै, परिवारलाई ‘विदाई चिठ्ठी’ लेख्दै युवा निस्किए प्रदर्शनमा

हङकङको आन्दोलन आक्रामक बन्दै, परिवारलाई ‘विदाई चिठ्ठी’ लेख्दै युवा निस्किए प्रदर्शनमा

एजेन्सी । चीन नीतिबाट स्वतन्त्र लोकतन्त्रको माग गर्दै हङकङमा पछिल्लो १९ हप्तादेखि प्रदर्शन जारी छ...   
ड्राईभिङ्ग टेस्ट दिन महिलाले सलवार र कमिज लगाउनुपर्ने भएपछि…

ड्राईभिङ्ग टेस्ट दिन महिलाले सलवार र कमिज लगाउनुपर्ने भएपछि…

एजेन्सी । भारतको चेन्नईमा ड्राइभिंग लाईसेन्सको लागि लिईने टेस्ट परीक्षामा जिन्स पाईन्ट लगाएकै आधारमा...   
भारत जाँदा चिनियाँ कार्ड प्रयोग गर्ने र चीन जाँदा भारतको कार्ड प्रयोग गर्ने शैली गलत : राजेन्द्र श्रेष्ठ

भारत जाँदा चिनियाँ कार्ड प्रयोग गर्ने र चीन जाँदा भारतको कार्ड प्रयोग गर्ने शैली गलत : राजेन्द्र श्रेष्ठ

काठमाडाैं । चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनफिङको नेपालको भ्रमणलाई समाजवादी पार्टीले सकारात्मक रुपमा लिएको...   

पार्टी अन्तरविरोधबारे प्रचण्डले मुख खोले, नयाँ सहमति भएको जनाउ

काठमाडौं । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीभित्र बढ्दै गएको अन्तरविरोधबारे अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल...   
प्रतिबन्धका बीच विप्लव नेकपाको पूर्ण बैठक सम्पन्न, १२ निर्णय सार्वजनिक (निर्णयसहित)

प्रतिबन्धका बीच विप्लव नेकपाको पूर्ण बैठक सम्पन्न, १२ निर्णय सार्वजनिक (निर्णयसहित)

काठमाडौं । नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ नेतृत्वको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको आठौं पूर्ण वैठक सम्पन्न...   

टेलिकमले घटायो इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल

काठमाडाैं । नेपाल टेलिकमले यही कात्तिक १ गते देखि लागू हुनेगरी इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घटाएको छ ।...   
अरु धेरै

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:

अन्य समाचारहरु:
Top