Khabar Dabali Logo
  November 11, Mon

यसरी गरेकी हुन्छिन् आमाले संघर्ष

कुनै पनि आमालाई बालबच्चा हुर्काउन कति दु:ख कष्ट भयो होला । जन्म दिनुभन्दा पहिले प्रश्रब बेदनाबाट कति छट्पटिनु पर्यो होला । मृत्युबरण गर्न पाए पनि हुन्थ्यो जस्तो लागेको पनि थियो होला । दुधे बच्चालाई पिडिको डिलमा ६ बर्षे दिदीको भरमा जिम्मा लगाउनु पनि धेरै आमाका बाध्यता पनि थिए होलान् ।

मेलापातामा जाँदा झलझली दुधे बच्चाको सम्झना आईनै रहेको थियो होला । च्याँ–च्याँ गरेर रोएको ती आमाको मनमा कति सम्झना थियो होला । आफ्नो मासु काटेर जन्माएको कोखको सन्तानको माया कति कति थियो होला । ती आमाले गरेको दु:ख र सहेको पिडा उनको आफ्नो लागि छँदै थिएन । थियो त केवल तीनै सन्तानको लागि ।

सबै कथाले सबैको मन नछुन सक्छ । तर, केही कथाले भने कसैको मन छोएको हुन्छ । सबैका आफ्ना आफ्ना कथा हुन्छन् । कथा नहुने कोपो हुन्छ र? गाउंको ठूले साहुको कथा बेग्लै छ । साने बाहुनको माया लाग्दो छुट्टै छ । हो, यसरी कथाले भिन्न भिन्न पहिचान दिएको हुन्छ ।

कुनै पनि आमालाई बालबच्चा हुर्काउन कति दु:ख कष्ट भयो होला । जन्म दिनुभन्दा पहिले प्रश्रब बेदनाबाट कति छट्पटिनु पर्यो होला । मृत्युबरण गर्न पाए पनि हुन्थ्यो जस्तो लागेको पनि थियो होला । दुधे बच्चालाई पिडिको डिलमा ६ बर्षे दिदीको भरमा जिम्मा लगाउनु पनि धेरै आमाका बाध्यता पनि थिए होलान् ।

मेलापातामा जाँदा झलझली दुधे बच्चाको सम्झना आईनै रहेको थियो होला । च्याँ–च्याँ गरेर रोएको ती आमाको मनमा कति सम्झना थियो होला । आफ्नो मासु काटेर जन्माएको कोखको सन्तानको माया कति कति थियो होला । ती आमाले गरेको दु:ख र सहेको पिडा उनको आफ्नो लागि छँदै थिएन । थियो त केवल तीनै सन्तानको लागि ।

धेरै आमाले यसरी नै संघर्ष गरे । उनीहरुको संघर्षले आज धेरैलाई बनी बनाउ गरेको छ । आमाको दुःखले सुख पाएका धेरै छन् । ऐस आराममा बांचेका छन् । आमाको संघर्षमा रमाउन पाएका छन् । दुःख र पीडाले छुन सकेको छैन । आमाको संघर्षले बाटो देखाई दिएको छ । दिशा निर्देशन गरी दिएको छ । उनीहरुको भबिष्य उज्वल बन्न पुगेको छ ।

एउटा सन्तान हुर्काउन कति समस्या झेल्नु पर्यो होला उनले । पटुकी कसेर जाउलो खुवाएको सम्झना तिनीलाई याद भई नै रहेको होला । आफु नखाएर सन्तानलाई खुवाएको याद पनि गरी रहेकी होलीन् । डाँडा घरेले तथानाम गरेर गाली गरेको अहिले सम्म स्मृतिमै राखेकी होलीन् । दशैंको लागि पालेर राखेको खसी मुखीया बाले घिसारेर लगेको दृश्य पनि ताजै होला उनको दिमागमा । बारीको डिल र खेतको सांध साहु बाले लपेटेको पनि उनको दिमाग बाट हट्न सकेको छैन होला ।

दशैंको लागि पालेको खसी साहुले दाम्लो काटेर लैजांंदा बच्चा रोएको दृश्यले तिनको मन कति छिया छिया भयो होला उनको । पर्ति जग्गामा घर बनाएको भनी उठीबास गराउने गाउंलेको ब्यबहार पनि उनले सम्झीएकै होलिन् ।मध्यरात सम्मको कडा परिश्रमले उनलाई जति दुख दिए पनि सुखनै ठानीन् होला उनले ।

खान नपाउने सन्तानले के पो लाउन पाउंथे होलान् र ? दशै आउंछ अनि नया नाना लाउने भनी कति चोटी झुक्याउनु पर्यो होला उनले । दशैं गएको पत्तै पाएनन् बच्चाहरुले । दशैं आउंदैछ भन्दा भन्दै दशै सकिएर जांदा कति नरमाईलो लाग्थ्यो होला उनलाई । दशैंमा नयां लुगा दिन नसकेकोमा कति छिया छिया हुन्थ्यो होला उनको मन । रोंगटे पिङ् पनि दुर्लभ थियो उनका बच्चालाई । दशैं मान्छेको लागि आए पनि गाई बस्तु बाख्रालाई आउंदैनथ्यो । कित गाई बाख्रा चराउन जंगल जानु पथ्र्यो । कित घांस काटेर घरमा ल्याउनु पथ्र्यो । यसरी दशैंले खासै उत्साह ल्याउंदैनथ्यो उनलाई ।

आमाले गरेको संघर्ष जति लेखे पनि लेखेर सकिदैन । भनेर पनि सकिदैन । लेख्ने नै हो भने महाभारतभन्दा ठूलो ठेली हुनेछ । पेटभरी खान नपाउने ती आमाको लागि औषधि मूलोको कुरो त धेरै टाढाको हुने भै हाल्यो । एक टेबलेट सिटामोल नपाउने आमाले ठूलो रोग लागेमा कसरी औषधि गर्न सक्थिन् र । कति आमाहरु प्रसब बेदना बाटै ईहलिला समाप्त भयो होला । यद्यपी आफ्नो ज्यानको केही परबाह नगरी जीवनमा संघर्ष गरीनै रहे । अझै पनि संघर्ष गरीनै रहेका छन् । संघर्ष उनीहरुको स्वार्थको लागि होईन । आफ्नै सन्तानको लागि रहेछ । धन्य , ती संघर्षशील आमाहरु ।

आकाश बाट बर्षाको पानी झरेझै शरीर बाट टंटलापुर घाममा पसीना बगाएकी हुन्छिन् । टाउकोमा नाम्लो र ढाडमा गरुंगो भारी कहिले टुट्न पाउदैनथ्यो । जीन्दगीलाई यसरी संघर्षमय बनाई धेरै बसन्त पार गरी सक्दा पनि उनलाई भौतिक सुख कहिल्यै आउन सकेन । जसरी नदी हतार गरेर बगी रहेको हुन्छ । त्यसै गरी ती आमाको जीवन बगि रहेको छ । अबिरल नदीको गतिमा ।

जसरी नदीले आफ्नो दौरानमा झारपात फोहोर मैला बडाएर लगेको हुन्छ, त्यसैगरी ती आमाले पनि जीवनमा आएका अनगिन्ती उकाली ओरालीलाई परबाह गरेकी हुन्नन् । उनले मीठो प्रतिफल खान आफूलाई समर्पित गरेकी थिईनन् । गरेकी थिईन्त आफ्नै सन्तानको लागि । न उनले कसैलाई ठग्न जानीन् । न कसैको चित्त दुखाईन् । न कसैको मन दुखाईन् । खान नपाए पनि आफ्ना बच्चाको लागि जसरी पनि संघर्षै गरेरनै बचाईन् ।

संघर्षले संघर्षकै बाटो देखाउं छ । उनका सन्तानहरुले पनि यहि बाटो अबलम्बन गरेका छन् । सन्तानको संघर्ष देख्दा उनी दंग परेकी हुन्छीन् । परिश्रमको फल मिठो हुन्छ भन्ने कुरा ती सबैलाई थाहै छ । बाल बच्चालाई स्याहार्दा, हुर्काउंदा,पढाउंदा को दुःख को कहानी पनित लामै थिए होलान् । जीवनमा उनका कति कहानी बने होलान् । कसलाई पढ्न फुर्सद थियो होला र? कसै कसैले उनको यो दुःखको काहानीलाई स्मरण गरेका पनि थिए होलान् ।

खहरे भीरको उकाली र ओराली त कति गरीन कति उनले ।यद्यपी उनलाई जीवनको अनुभुति हुन सकेन । राम्रो लुगा लगाउने र मिठो खाने कुरा एक कहावत जस्तो थियो उनलाई । ’गरीखान दिएन कर्मैले’ भन्ने कुरा उनीमा लागु भएको थियो । खेतबारीको रक्षा र तिनीहरुको खनी खोस्रनु पनि ती आमाको लागि कति कठिन भयो होला । हली ,गोरु, रोपार, बाउसेहरु नभैकन खेतको काम हुंदै हुंदैनथ्यो । आफूसंग नभएपछि यी चिजबिज जुटाएर खेतीपाती गर्न पनि कति सास्ती भयो होला । आफू संग नभएपछि अरुको भरपर्दा बेलामा खेती गर्न पनि संभव पनि थिएन होला । रुपिया पैसा देख्न नपाउनेको लागि बालबच्चाको लागि लत्ताकपडाको ब्यबस्था गर्न पनि एउटा युद्ध जित्नु सरहनै थियो होला । खाई नखाई २।४ पैसा जोगाएर कुत बुझाउन पनि त्यत्तिकै कठिन थियो होला । अभावमा हुर्काईएका नाना भुनाको पनि कसरी प्रगति हुन सक्थ्यो होला ।अरुका छोराछोरी बिद्यालय जांदा सायद उनका छोराछोरी डोको नाम्लो बोकेर घांस दाउरा गरेका थिए होलान् ।

यो धरतीमा जीउनको लागि मात्र पनि कति कठोर दिनहरुलाई पार गर्नु पर्यो होला । नाना भुनालाई राम्रो शिक्षा दिएर भविष्यलाई उझ्यालो बनाउने ईच्छा उनको लागि केवल सपना मात्र भयो होला । सपनाले कहिले पनि बिपना दिएन उनलाई । रातपरे पछि मात्र घर फर्कने बाध्यताले कहिले छोडेन उनलाई । घर फर्कदा निदाई सकेका साना भुराहरुलाई अरु केही दिन नसके तातो पानीमा पिठो र नुुन मिसाएर खुवाउनु परेका दिनहरु धेरै नै थिए होलान् उनका । माछा मासु दहि दुध त उनलाई आकाशको फल जस्तै थियो । बालबच्चाले चिची पापा खान मन गरे पनि भोली पर्सि भन्दै ती कलीला मुनाहरुलाई कति झुट बोल्नु परेको थियो होला उनलाई ।

गाउँमा कसैको घरमा बिबाह ब्रतबन्ध, पूजा आंजा भयो भने उनका बालबच्चाहरु कति खुशी हुन्थे कति । अरुको घरको चाडबाडले त यति धेरै खुशी हुने बच्चाहरु आफ्नै घरमा कुनै चाडबाड मनाउन सकेको भए खुशीको लहर कस्तो हुन्थ्यो होला ती बालबच्चामा । यस्तो घरको अबस्था देख्दा कति सम्म मन रुंदो हो ती आमाको । अभावमा बालबच्चा हुर्काउनुको बाध्यता आमा बाबु को लागि पिडा हुनेनै भयो ।

आमाको लागि सन्तान भन्दा ठूलो अरु केही हुँदो रहेनछ । हुन पनि हो सन्तानको लागि आमाले यतिसम्म गरेकी हुन्छिन्की आफू मरेर पनि आफ्नो बच्चालाई बचाएकी हुन्छिन् । आमाको बिषयमा अनगिन्ति यस्ता कुरा लेखिएका छन् । हामीहरुलाई थाहैछकि बिद्यालय जान नचाहने साना नानीहरुलाई ती आमाहरुले कति ललाई फुलाई बिद्यालय पुर्याएका हुन्छन् । आफूले नखाई नखाई नानीहरुको लागि खाजाको व्यवस्था गरेका हुन्छन् । तिनीहरुकै लागि १।२ पैसा जम्मा गरेर बिद्यालयको शुल्कको जोहो गरेकी हुन्छिन् । नानीहरु बिरामी भएका बखत उनीको होस गुमेको हुन्छ । कसरी आफ्ना बच्चाको लागि औषधि मूलो गर्ने भन्नेमा उनी लागि परेकीनै हुन्छिन् । आफ्ना नानीहरुको भबिष्य कसरी राम्रो बनाउन सकिन्छ भन्ने कुरामानै उनको दिमाग मथंगिलिएको हुन्छ ।

हिलो, धुलो, ढुंगा, माटो, झरी, बादल, घाम पानीको कुनै परवाह हुदैनथ्यो ती आमालाई । भुईं हिलोले उनको भित्री मनलाई मैलो बनाउन सक्दैनथ्यो । धुलोले पनि उनलाई कत्तिपनि असर पार्न सक्दैनथ्यो र झरी बादल, घाम, पानी त उनका लागि अभ्यस्तनै थिए । यसता जीवन यापनको कठोर मार्गनै उनको लागि भबिष्यको मार्ग निर्देश थिए । यस प्रकारले संघर्षले नै प्रत्येक मानिसलाई असल बनाउन सिकाउंछ भन्ने हेक्का सबै आमाहरुमा रहेको हुन्छनै ।

जीवनलाई संधै संघर्षमय बनाउन सक्ने अरु कोही नभई प्रत्येक आमानै हुन् । घरको शिक्षक भन्नुनै आमा हुन् ।आमा आफू शिक्षीत नभए पनि आफ्ना नानीहरुलाई शिक्षा दिलाएकी हुन्छिन् । एउटा अशिक्षित आमाले आफ्ना नानीहरुलाई शिक्षित बनाएकी हुन्छिन् तर एउटा शिक्षीत बाबुले आफ्ना सन्तानलाई शिक्षित बनाउन नसकेका थुप्रै उदाहरण पनि छन् । त्यसैले भन्ने गरीन्छ आमानै शिक्षाको मुहान् हुन् ।

पाखुरीमा एक थोपा रगत रहेसम्म ती आमाहरु प्रत्येक पलपल संघर्षनै गरी रहेका हुन्छन् । झिना पाखुरीले सकिनसकि पत्थर फुटाएकै हुन्छन् । कुटो, कोदालो, गैंची चलाएकै हुन्छन् । मेलपाता, घांस, दाउरा भ्याएकै हुन्छन् । एक प्रहर सुतेर पनि भएकै छ उनीहरुलाई । टालेको, फाटेको लुगा लाएर पनि भएकै छ उनीहरुलाई । घरका सबैलाई खुवाएर आफू भोकै हुनुपर्दा पनि केही परवाह छैन ती आमाहरुलाई ।

आमाको रगतबाट आफू बनेको भित्रि ज्ञान ती आमाले बुझेका हुनालेनै यस्ता कठिन संघर्ष गर्न उनीहरुको लागि कुनै आईतबार पर्खि रहनु पर्ने हुंदैन । अनबरत लागिनै रहेका हुन्छन् । आमाको भोगाई बाट कति धेरै शिक्षा लिएका हुन्छन् र तिनै शिक्षा आफ्ना सन्तानका लागि दिएर उझ्याले भविष्य निर्माण गर्न सफल भएका पनि हुन्छन् । अन्ततोगत्वा यसरी देशको भबिष्य निर्माण गर्ने कार्यमा ती आमाहरुकै देन रहेको कुरा हामी कसैले बिर्सनु पनि हुँदैन ।

(लेखक पराजुली नेपाल सरकारका पूर्बउपसचिव हुन्)

असार ३१ गते, २०७६ - १४:३५ मा प्रकाशित
Tags:
आमा

यो नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार संस्था हो । हामी तपाईहरुमा देशविदेशका समाचार र विचार पस्कने गर्छौ । तपाईको आलोचनात्मक सुझाव हाम्रा लागी सधै ग्रह्य छ । हामीलाई पछ्याउनुभएकोमा धन्यवाद । हामीबाट थप पढ्न तल क्लिक गर्नुहोस् ।

हजारौं शिख तीर्थयात्री पाकिस्तानको धार्मिक यात्रामा

हजारौं शिख तीर्थयात्री पाकिस्तानको धार्मिक यात्रामा

एजेन्सी । शिख समुदायका सयौं भारतीयले शनिबारदेखि पाकिस्तानको ऐतिहासिक तीर्थयात्रा शुरु गरेका छन्...   

दोहोरो अङ्कले बढ्यो नेप्से

काठमाडाैं । लगातार ओरालो लाग्दै आएको धितोपत्र बजारमा शेयर कारोवार मापक नेप्से परिसूचक आज भने दोहोरो...   
भलिबल च्याम्पियनसिपमा नेपालद्वारा किर्गिस्तान पराजित

भलिबल च्याम्पियनसिपमा नेपालद्वारा किर्गिस्तान पराजित

काठमाडौं । बङ्गलादेशमा जारी ‘एभीसी एशियन सेन्ट्रल जोन सिनियर महिला भलिबल च्याम्पियनसिप’मा नेपालले...   
सामाजिक सुरक्षामा सहभागिताका लागि परिसङ्घले आह्वान गर्ने

सामाजिक सुरक्षामा सहभागिताका लागि परिसङ्घले आह्वान गर्ने

काठमाडौं । नेपाल उद्योग परिसङ्घले सबै उद्योगीलाई योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागिताका...   
जापानले नेपालको सिंचाइ क्षेत्रमा सहयोग गर्ने

जापानले नेपालको सिंचाइ क्षेत्रमा सहयोग गर्ने

काठमाडौं । जापानले नेपालको सिंचाई क्षेत्रमा सहयोग गर्ने भएको छ । जापानको कृषी, वन तथा मत्स्यपालन मन्त्रालयको...   
सरकारलाई राज्य व्यवस्थाको निर्देशन : लिम्पियाधुरालाई समेटेर नयाँ नक्सा सार्वजनिक गर

सरकारलाई राज्य व्यवस्थाको निर्देशन : लिम्पियाधुरालाई समेटेर नयाँ नक्सा सार्वजनिक गर

काठमाडौं । संसदको राज्य व्यवस्था समितिले लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कापालानी क्षेत्रलाई समेटेर नेपालको...   
सामाजिक सञ्जालबाट चर्चीत बनेका ‘अघोरी बाबा’ ठगी आरोपमा पक्राउ

सामाजिक सञ्जालबाट चर्चीत बनेका ‘अघोरी बाबा’ ठगी आरोपमा पक्राउ

काठमाडौँ । सामाजिक सञ्जालमा ‘अघोरी बाबा’ भनेर चर्चित विजय केसीलाई महानगरीय प्रहरीले पक्राउ गरेको...   

सीमा समस्यालाई अन्तराष्ट्रियकरण गर्ने बेला भएको छैन : प्रचण्ड

काठमाडौं । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले नेपाल–भारतबीचको...   
ह्वात्तै बढ्यो सुनको भाउ, यस्तो छ आजको मुल्य

ह्वात्तै बढ्यो सुनको भाउ, यस्तो छ आजको मुल्य

काठमाडौं । साताको दोस्रो आज नेपाली बजारमा सुनको भाउ झन् बढेको छ । हिजो एकै दिन तोलामा ११ सय रुपैयाँ बढेको...   
दक्षिण एसियाको बढ्दो रणनीतिक महत्व

दक्षिण एसियाको बढ्दो रणनीतिक महत्व

मानव जातिको प्राचीनतम् सभ्यताको विकासको केन्द्र रहेको दक्षिण एसिया वर्तमानमा विश्व राजनीतिको केन्द्रीय...   
अरु धेरै

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:

अन्य समाचारहरु:
Top