/  Sun, May 27, 2018

कस्तो समाजवाद ? कस्तो सम्बृद्धि ?

संघीयतालाई कार्यान्वयनमा लैजाने क्रममा भएको स्थानीय प्रादेशिक र संघको निर्वाचन ताका सम्बृद्धि र समाजवादको नाराले ठुलै तहल्का मच्यायो । नेपालको संविधानले नै समाजबाद उन्मुख नेपाली समाजको परिकल्पना गरेको छ । जसको आधार स्तम्भ राजनीतिक दलका घोषणापत्र, सरकारको नीति कार्यक्रम र नेतृत्व इच्छाशक्ति हो । सबै पक्षको समान संयोजनले मात्र हामि सम्बृद्धि यात्रामा अगाडी बढ्दै समाजवादको लक्षमा पुग्न सक्छौ । जुन अत्यन्तै कठिन, चुनौतिपूर्ण त छदै छ त्यसको साथै एउटा खुशी साहस र आत्मबिश्वासको दरिलो अग्निपरीक्षा पनि सफल हुनेछ । त्यसैले हामी सबैको लक्ष्य समाजवाद भएको छ ।

भूगोल राष्ट्र राज्य संविधानले परिकल्पना गरे अनुरुपका सम्बृद्धिका आयाम धेरै हुन् सक्छ ब्यबहारत ; अर्धसामन्ती र अर्ध पुँजीवादी अबस्थामा रुमलिएको नेपाललाई समाजवादको यात्रामा हिडाउन अत्यन्तै कठिन छ । समाजवाद कार्ल माक्सको (१८१८-१८१३) परिकल्पित चरण हो । सर्बहारा वर्गबीचको एकता र संघर्षको अभ्यासमार्फत समाजवाद आउछ जुन अत्यन्तै कठिन भए पनि सम्भव छ । त्यसैले समाजवाद एउटा लक्ष्य मात्र भएका कारणले गर्दा हामी सबैको ध्यान विकाश, सम्बृद्धि, सुशाशन, समानतामा हुनु आवश्यक हुन्छ ।

मुलत; अझैपनि अल्पविकसित मुलुकमा अड्किएको नेपालमा समाजवाद र सम्बृद्धि लक्ष्य यात्रा कसरी सम्भव होला ? यसका आधार रणनीति के हुन् सक्ला यो एउटा गम्भीर प्रश्न हामीबीच देखिएको छ । तर सोचविचार पुर्बक समस्याको समाधान तर्फ लागियो भने नेपालको हावा, पानि ,माटो सुहाउँदो सम्बृद्धि र समाजवादको यात्रा-लक्ष्य हामीले प्राप्त गर्न सक्छौ । देशमा शान्ति अमनचयन र कानुनी शासनलाई संस्थागत मात्र सकियो भने नेपालमा हजारौ किसिमका-हजारौ शिर्षकमा लगानी भित्रिन सक्छ जुन हाम्रो लागि बरदान साबित हुनेछ ।भएका उधोग कलकारखानामा राजनीतिक हस्तक्षेप मात्र बन्द गर्दै खुला प्रतिस्पर्धात्मक बजार अर्थनीतिलाई अगाडी लैजाने हो भने पुँजी र मुनाफामा धेरै भन्दा धेरै व्यक्तिको अपनत्व हुन्छ । जसले समान किसिमको आर्थिक स्थिति भएको नागरिक तयार गर्न सकिन्छ । जसले गर्दा हामीले आंकलन गरेको समाजवादको एउटा आधार निर्माण हुन्छ ।

लेखक

विश्वब्यापिकरणको प्रभावले हामीलाई केहि हतोत्साहित त पक्कै बनाएको छ । भ्रामक आर्थिक बृद्दि , प्राबिधिक अन्तराल र ब्यापक गरिबी जस्ता हल्लाले हामीलाई अझ शिथिल बनाउने पुँजीवादी शक्तिशाली रास्ट्रको रणनीति रहेको छ । जसले हाम्रो मनोबलाई गिराउँदै एक किसिमको हेजेमोनी कायम गराउन भूमिका खेल्छ जुन अत्यन्तै दुर्भाग्यपूर्ण अबस्था हो । यसलाई हामीले गम्भीर रुपमा बुझेर आफ्ना सुधारका पाटालाई बृहतर बनाउन सकेनौ भने हामि सम्बृद्धि पथमा लाग्न सक्दैनौ । सधै भरि हाम्रा कच्चा पदार्थ र श्रम सस्तो मुल्यमा लैजाने र त्यहा निर्मित तयारि उत्पादनलाई हामीले महँगो मुल्यमा आयात गर्नुपर्ने अबस्था रहुन्जेल विकासले गति लिन सक्दैन । र सम्बृद्धिलार्इ नारा मात्र बनाउन सकिन्छ ब्यबहारत ; त्यो पुरा हुन् सक्दैन । त्यस तर्फ सरोकारवालाको बिशेष ध्यान पुग्नु आवश्यक हुन्छ । नेपालमै भएको पुँजी, श्रम, सिप, कला, सस्कृति, भुधरातल, पर्यटन, जलश्रोत, जलाबिधुत, कृषि, पशुपालन लगाएत हाम्रा मौलिक प्राकृतिक पहिचानका श्रोतको समुचित परिचालनले मात्र हाम्रो सम्बृद्धिको यात्रा निर्धारण गर्न सकिन्छ ।

नेपालमा देखिएको जुन किसिमको बर्गीय अन्तराल र अन्तरविरोध छ त्यसको समुचित ब्यबस्थापन र सम्बोधनले मात्र समाजवादलाई अर्थपूर्ण बनाउन सक्दछ । उत्पादन प्रणालीमा पुँजीपति बर्गकै हालीमुहाली रहने अबस्था कायम रहुन्जेल समाजबाद आउँन सक्दैन । त्यसका निमित्त सरकार राजनीतिक दल, नागरिक समाज , संचार जगत र जनताबीचको एकता , पारस्पारिकता र सहकार्यको सम्बन्धले मात्र ब्यबहारत ; समाजवादको परिकल्पना गर्न सकिन्छ । समाजमा देखिने हुँदा खाने र हुने खाने बर्गबीचको अन्तराललाई निवारण नगर्दा सम्म समाज पुँजीबादी चक्रव्यूहमा रुमलिरहंन्छ । सामाजिक साँस्कृतिक र आर्थिक रुपमा देखिएका जुन किसिमका अन्तराल छ त्यसलाई कानुनी र ब्यबहारिक रुपले सम्बोधन गर्दै समाधान र समानता तर्फ लैजान सकियो भने समाजवादको रुपरेखा कोरिन्छ ।

अल्पविकसित मुलुक कसरी आत्मनिर्भर हुँदै समाजवादको यात्रा अगाडी बढ्ने ? यो एउटा आफैमा चुनौतिपूर्ण प्रश्न हो । यसको खास र ठेट उत्तर दिन सायद कठिन होला तर अवश्य आफ्ना मौलिकतालाई संरक्षण र सम्बर्दन गर्दै बजारीकरण सकियो भने हामीलाई सम्पन्नताको सुखद आगमनले न्यानो स्पर्श गर्नेछ । हामीले हाम्रा पुराना कला सँस्कृति र धरोहरलाई संरक्षण प्रबर्दन गर्दै नेपाल सरकार मार्फत विश्व माझ मात्र पुर्याउन सक्यौ भने मात्र हजारौ पर्यटकको आगमन हुनेछ । जसले बिदेशी मुद्रा आर्जनको सुबर्ण अवसर प्रदान गर्नेछ । हाम्रा पहाडका हरेक गाउँमा होमस्टे संचालन, पहाडका खोचमा बन्जीजम्पलगायत साहसिक खेल , कोशी गण्डकी कर्णालीमा पर्याप्त मात्रामा जल पर्यटनको र पुर्वाधार खडा गर्न सक्यौ भने हामी आर्थिक रुपमा निक्कै अब्बल हुन् सक्छौ । हिमाल आरोहनलाइ कानुनी रुपमा अझै सहज बनाउँदै आर्थिक रुपमा सरल बनाउन सकियो भने हिमाल आरोहनको क्रेज अझ बढ्न जान्छ जसले राष्ट्रिय आम्दानी बृद्दि गर्न भूमिका खेल्छ ।

हामी कँहा एक किसिमको गलत सोचाई छ । सम्बृद्धि भन्ने बितिकै ठुला ठुला भवन रेल भौतिक पुर्बधारको बिकास मात्र हो भने छ जुन केहि हदसम्म सहि साबित भएपनि पूर्ण किसिमको सम्बृद्धिको परिभाषा यतिमा मात्र सिमित रहन सक्दैन । भूगोल राष्ट्र राज्य संविधानले परिकल्पना गरे अनुरुपका सम्बृद्धिका आयाम धेरै हुन् सक्छ ब्यबहारत ; अर्धसामन्ती र अर्ध पुँजीवादी अबस्थामा रुमलिएको नेपाललाई समाजवादको यात्रामा हिडाउन अत्यन्तै कठिन छ । समाजवाद कार्ल माक्सको (१८१८-१८१३) परिकल्पित चरण हो । सर्बहारा वर्गबीचको एकता र संघर्षको अभ्यासमार्फत समाजवाद आउछ जुन अत्यन्तै कठिन भए पनि सम्भव छ । त्यसैले समाजवाद एउटा लक्ष्य मात्र भएका कारणले गर्दा हामी सबैको ध्यान विकाश, सम्बृद्धि, सुशाशन, समानतामा हुनु आवश्यक हुन्छ । (लेखक समाजशास्त्रमा स्न्ताकोत्तर गर्दै छन्)

बैशाख ३१ गते, २०७५ - १२:३१ मा प्रकाशित

यो नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार संस्था हो । हामी तपाईहरुमा देशविदेशका समाचार र विचार पस्कने गर्छौ । तपाईको आलोचनात्मक सुझाव हाम्रा लागी सधै ग्रह्य छ । हामीलाई पछ्याउनुभएकोमा धन्यवाद । हामीबाट थप पढ्न तल क्लिक गर्नुहोस् ।

सभामुखमा महरालार्इ हटाएर महन्थ ठाकुरलार्इ ल्याउन प्रस्ताव

काठमाडौं । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)ले राष्ट्रिय जनता पार्टी अध्यक्ष मण्डलका संयोजक...   
अर्चना पनेरुका पति जेल चलान, यस्तो छ कर्तुत

अर्चना पनेरुका पति जेल चलान, यस्तो छ कर्तुत

काठमाडाैं । पोर्न स्टार बनेर चर्चामा आएकी मोडल एवं कलाकार अर्चना पनेरुका पति भनिएका अमेरिकी नागरिक...   
रेलसेवाले कन्डम र सेनिटरी प्याड बाँड्ने

रेलसेवाले कन्डम र सेनिटरी प्याड बाँड्ने

नयाँदिल्ली । राज्यद्वारा सञ्चालित भारतीय रेल सेवाले यात्रुहरुलाई परिवार नियोजनको अस्थायी साधन कण्डम...   

छोराछोरी निजी विद्यालयमा पढाउने जनप्रतिनिधि र कर्मचारीको तलबभत्ता काटिने

इलाम । इलामको माईजोगमाई गाउँपालिकाले छोराछोरीलाई निजी विद्यालयमा पढाउने जनप्रतिनिधि र कर्मचारीको...   
४ दशकपछि तोडियो रेकर्डः च्याम्पियन लिगको उपाधि रियल मड्रिडलाई

४ दशकपछि तोडियो रेकर्डः च्याम्पियन लिगको उपाधि रियल मड्रिडलाई

युरोपियन च्याम्पियन लिगको उपाधि स्पेनिस क्लब रियल म्याड्रिडले जितेको छ । शनिबार राति भएको उपाधि भिडन्तमा...   

बसको ठक्करबाट तीन जनाको मृत्यु

तनहुँ । बसको ठक्करबाट तनहुँमा तीन जना युवकको मृत्यु भएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय तनहुँले दिएको...   

भारतद्वारा नेपाललाई ‘लचिलो’ बिप्पाको प्रस्ताव

काठमाडाैं । द्विपक्षीय लगानी संरक्षणसम्बन्धी अघिल्लो विवादास्पद बिप्पा सम्झौता निष्क्रिय भएपछि...   
दुइ मन्त्रीसहित नेकपाका कार्यकर्ताले गरे रक्तदान

दुइ मन्त्रीसहित नेकपाका कार्यकर्ताले गरे रक्तदान

काठमाडाैं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी सिन्धुपाल्चोक-काठमाडाैं सम्पर्क मञ्चको आयोजनामा सम्पन्न रक्तदान...   
यस्तो बन्यो विश्वकप २०१८ को ‘अफिसियल’ गीत (भिडियो)

यस्तो बन्यो विश्वकप २०१८ को ‘अफिसियल’ गीत (भिडियो)

अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघ (फिफा) ले शुक्रबार विश्वकप फुटबल २०१८ को ‘अफिसियल’ गीत सार्वजनिक गरेको...   
निपा भाइरसले १४ जना संक्रमित भएको पुष्टि

निपा भाइरसले १४ जना संक्रमित भएको पुष्टि

दक्षिण भारतीय राज्य केरलामा हालसम्म दुर्लभ निपा भाइरसबाट १४ जना संक्रमित भएको पुष्टि भएको त्यहाँका...   
अरु धेरै

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:

अन्य समाचारहरु :
Top